Nie chavajciesia ad usich za vysokim plotam

Bielaruś časta nazyvajuć «krainaj zamkaŭ». Chaj ad ich u boĺšasci vypadkaŭ da našaha času i zastalisia toĺki ruiny, zatoje žyviej usich žyvych sama pa sabie tradycyja adharodžvacca ad zniešniaha svietu za vysokaj scianoj. Jak u pieranosnym, tak i ŭ calkam pramym sensie.

Platy atačajuć nas paŭsiuĺ. Ich budujuć i tam, dzie možna bylo abyjscisia liohkaj aharodžaj, i dzie aharodža paprostu zusim niedarečnaja. Liohkija draŭlianyja štykietniki, ulascivyja pasieliščam minulaha, zmianilisia vysokimi scienami z cehly, mietalu i bietonu. Byccam adzinym, što raniej pieraškadžala paŭsiudna pieratvarać ziamieĺnyja nadziely ŭ nieprystupnyja fartyfikacyi, byli sciplyja finansavyja mahčymasci ich uladaĺnikaŭ. Praŭda, choć bielarusy i stali zamožniej za svaich prodkaŭ, i dahetuĺ aharodžy taksama časciej za ŭsio finansujucca pa reštkavym pryncypie, tak što zamiest darahich materyjalaŭ i architekturnych rašenniaŭ zvyčajna ŭ chod iduć prymityŭnyja kanstrukcyi z profnascilu aĺbo typavych žaliezabietonnych plit.

Adna z bied siadzibnaj zabudovy — žaliezabietonnyja hlisty, prazvanyja «jeŭraplot». Nabirajucca z hatovych moduliaŭ 2000х500 mm. Pry ŭsioj raznastajnasci dyzajnaŭ adnoĺkava biezhustoŭnyja, ŭbohija i vyrodlivyja.

Pryhožym imknucca zrabić sam dom i asnoŭnuju častku srodkaŭ puskajuć mienavita na jaho, a plot toĺki zaklikany schavać pryvatnyja ŭladanni ad čužych vačej. Dlia hetaha jon i zadumany — padzialić prastoru na «svajo» i «čužoje», adharadzicca ad navakoĺnaha svietu z usimi jaho ŭmoŭnasciami i niebiaspiekami. Bo mienavita tak my i pryvykli žyć: vydzialiać asabistaje, dzie možna znachodzicca «u chatnim», i ŭsio astatniaje, dzie treba zjaŭliacca pry poŭnym paradzie, navat kali smieccie vyniesci abo pa chlieb schadzić. Tak što za ŭsimi našymi fizičnymi platami staić plot mientaĺny. My pryvykli zakryvacca ad susiedziaŭ i inšych vypadkovych asob, maksimaĺna abmiažoŭvajučy ich mahčymasć prysutničać u našym žycci. Alie dziejničaje hety padychod i ŭ zvarotnym napramku: my izaliujem siabie ad udzielu ŭ hramadstvie, ad hlabaĺnych prabliem, ad usiaho, što znachodzicca za miežami nahlucha aharodžanaj «chaty z kraju». Nikomu nie vidać, što adbyvajecca ŭ našym cichim svieciku, alie i my pa vyniku nie bačym daliej ŭlasnaha plota.

Supraćliehly pryklad: amierykancy. Hetyja liudzi, jakija tak pavažajuć indyvidualizm, pryvatnasć i asabistuju prastoru, pry hetym nie toĺki nie chavajuć fasady svaich damoŭ za vysokimi scienami, alie i navat štorami ad zniešniaha svietu nia adharodžvajucca. Ich nikoĺki nie turbuje, što minaki mohuć ubačyć ich siamiejnuju trapiezu praz šyrokija vokny hascinaj. Kali chtości pasprabuje ŭvarvacca ŭ ich asabistuju prastoru, buduć abaraniać svaju ŭlasnasć navat sa zbrojaj. Alie nie buduć sychodzić u dobraachvotnuju samaizaliacyju, a addaduć pieravahu zastavacca častkaj hramadstva, hrać aktyŭnuju roliu ŭ žycci lakaĺnaha kamjunici, municypaliteta, štata, usioj krainy.

Typovy amierykanski pryharad (Noblsvil, štat Indyjana, ZŠA). Fota: Steven Van Elk

Viadoma, bielarusam takaja lichaja adkrytasć amierykancaŭ miescami moža zdacca zališniaj. Chadzić u pižamach u kramu my sabie nikoli nie dazvolim. Dy i ad hardzin taksama vidavočna nikoli nie admovimsia. Adnak ad zvyčki da svojeasablivaj «unutranaj emihracyi» usiož varta pazbaŭliacca. Sviet nie stanie liepš, pakuĺ my chavajemsia ad jaho za plotam. Usio drennaje z jaho nie sydzie, pakuĺ my sami namahajemsia toĺki schavać heta z polia zroku. Navat vysoki plot nie zmoža harantavana spynić zlodziejaŭ, a niešta horaj — tym boĺš. Da taho ž hetyja platy paprostu niaviečać našaje ahuĺnaje asiaroddzie. Tak ci varta na ich naohul tracicca? Bo ŭ jakasci pieraškody na šliachu niaŭvažlivych alieniaŭ spracuje i zvyčajnaja praktyčna nieprykmietnaja sietka — jak zvyklaja z savieckich časoŭ «rabica», tak i navamodnaja «jeŭrasietka» (kali-niebudź u nas abaviazkova pierastanuć prypisvać «jeŭra» liedź nie liuboj budaŭničaj navincy).

Katedžnaja zabudova ŽK «Zialionaja havań» pad Minskam. Fota: Dzianis Blišč, blisch.by

A kali abaviazkova chočacca «prykrycca» ad vypadkovych pozirkaŭ, z hetaj zadačaj vydatna spraviacca kusty, drevy i inšaja raslinnasć. Aby vysadzić jaje nie jak «na paradzie». Bo dlia taho, kab aharodža zlilasia z pryrodaj, jana i pavinna być pryrodna «vypadkovaj», a nie kazarmavaj. Što taksama aznačaje i adsutnasć pabielu na stvalach i afarboŭki na valunach. Naturaĺnyja koliery i naturaĺnaja asimietryja — voś što adroznivaje žyvuju zaharadź ad turemnaj. Chiba što dekaratyŭnaja stryžka kustoŭ (jak i hazonaŭ) calkam dapuščaĺnaja i navat rehuliarna nieabchodnaja. Toĺki rabić jaje varta praviĺna, kab nie naškodzić raslinam i nie daviesci ŭsio da vizuaĺnaha absurdu.

Dy i ŭ kanstrukcyi samaj aharodžy, asabliva ŭ spalučenni z klasičnaj sieĺskaj architekturaj, možna abyjscisia boĺš tradycyjnymi pryjomami. Dlia harmonii z pryrodaj naturaĺnyja materyjaly (dreva, kamień) aktuaĺnyja zaŭsiody, a našy prodki sapraŭdy ŭmieli tvaryć pryhažosć zadoŭha da vynachodnictva typavoha budaŭnictva. Tak što nie treba ciahnuć u vioski žaliezabietonnyja siekcyjnyja platy. Naadvarot varta bylo b viarnuć tradycyi liohkich draŭlianych aharodžaŭ. Takich, na jakija i abapiercisia možna, razmaŭliajučy z susiedam, i žbanok načapić. Biez lapieznaj afarboŭki «viasiolymi» kolierami zvyčajnyja nievysokija platy z žerdak, pliecienyja zaharadzi aĺbo štykietniki daduć foru šmatlikim značna boĺš darahim kanstrukcyjam, asabliva hluchim scienam u čalaviečy rost.

Roznyja varyjanty aharodžy z žerdak — najboĺš biudžetnaj, liohkaŭzvadzimaj i arhanična dapaŭniajučaj navakoĺnaje asiaroddzie.

Slovam, varyjantaŭ dlia abaznačennia miežaŭ svajoj asabistaj prastory mnostva, u tym liku i dekaratyŭna simvaličnych. Na liuby hust, pry ŭmovie jaho najaŭnasci. I zusim nie abaviazkova zahaniać siabie ŭ ramki «nieprystupnych scien». Niama ničoha estetyčna kaštoŭnaha i psichalahična karysnaha ŭ hetym zapoznienym siaredniavieččy z usioj jaho «fieadaĺnaj razdroblienaściu». Jak raz naadvarot. Tak što «razbury turmy mury».


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać