Surovaja praŭda pra našu piensijnuju sistemu

Napeŭna, z usioj «padatkovaj» tematyki pytannie ŭnioskaŭ u FSAN abmiarkoŭvajecca najboliej horača. Bo tudy idzie boĺš za tracinu «kroŭnych», a da piensii, kab atrymać ich nazad, jašče dažyć treba. Čamu tak adbyvajecca? I ci možna inakš? Davajcie razbiracca.

Uvieś daliejšy materyjal ja pastaraŭsia vyklasci maksimaĺna prosta — biez lišku dakladnych ličbaŭ, vykručastych formul i stamliajučych razlikaŭ. I maksimaĺna niepraduziata, da čaho chacieŭ by zaklikać i vas. Paviercie, nikomu nie padabajecca rastavacca sa svaimi hrašyma, asabliva kali havorka pra dastatkova surjoznuju častku dachodaŭ. U tym liku i mnie. Alie josć faktary vyšej za našyja asabistyja intaresy, i jany vyznačajuć sučasnuju sistemu sacyjaĺnaj abarony. Jaje sutnasć ja i raspisaŭ daliej u niekaĺkich vidavočnych tezisach.

I. Praz unioski ŭ FSAN vy nie zbirajecie sabie na starasć. Vy zabiaspiečvajecie ciapierašnich piensijanieraŭ

Napeŭna, heta asnoŭnaja pamylka, jakaja vyklikaje buru niezadavolienasci: «ja ž adkladaju sabie na starasć hrošy, čamu ja nie mahu potym imi rasparadžacca, adpisvać reštu spadkajemcam i hetak daliej? Mianie abkradvajuć!». Usio prosta: naš piensijny fond nie nazapašvaĺny, a strachavy. Z našych zarobkaŭ na dadzieny momant utrymlivajecca 29% na piensijnaje i 6% na sacyjaĺnaje strachavannie. I abaviazkovaje piensijnaje strachavannie — heta nie niejkaje bielaruskaje «know-how», a calkam raspaŭsiudžanaja ŭ Jeŭropie i sviecie sistema, zasnavanaja na pryncypie «salidarnasci pakalienniaŭ». Tak što vašyja ŭnioski nie zachoŭvajucca, nie sumujucca, nie pryrastajuć adsotkami. Jany adrazu iduć niepasredna na strachavyja vyplaty niepracazdoĺnym. I čym boĺš liudziej atrymlivajuć vyplaty, tym vyšej pavinny być unioski dlia ich zabiespiačennia. Jak i z liuboj strachoŭkaj. A piensijanieraŭ u nas niamala.

U Bielarusi na 4,2 mln «zaniatych u ekanomicy» žycharoŭ prychodzicca 2,5 mln straciŭšych pracazdoĺnasć. Hruba kažučy, na ŭtrymanni ŭ kožnych 10 pracaŭnikoŭ znachodzicca 6 piensijanieraŭ.

I toje, jaki pamier piensii budzie ŭ hetych šasci piensijanieraŭ, napramuju zaliežyć ad taho, koĺki hrošaj u fond pieraličyli dziesiać pracazdoĺnych suhramadzian. My liubim skardzicca na vysoki pamier unioskaŭ u adsotkach, alie zabyvajem pra toje, jakuju sumu jany ŭ nas pa vyniku skladajuć. Vam škada našych starych i chočacca, kab jany atrymlivali chacia b pa $500 u miesiac? Biez prabliem: dlia hetaha z nas (z kožnaha siaredniestatystyčnaha pracujučaha) patrabujecca štomiesiac pa $300 unioskaŭ u piensijny fond. Piensii pa fakcie placim my. I narakać za ich pamier taksama varta ŭ pieršuju čarhu na siabie. Jak my zaplacili, tak jany i atrymali. Jak buduć placić nastupnyja pakalieńni, tak i atrymajem my.

II. Pavyšać piensijny ŭzrost u liubym vypadku daviadziecca

Pavyšennie piensijnaha ŭzrostu stabiĺna vyklikaje burnuju niezadavolienasć. I sutnasć narakanniaŭ calkam lahičnaja: «siaredniaja praciahlasć žyccia ŭ nas nievysokaja, my tak prosta nie paspiejem pažyć na piensii, dzielia jakoj dziesiacihoddziami placili ŭ fond». Adnak dadzienaja nievysokaja praciahlasć žyccia z hoda ŭ hod usio ž taki niaŭchiĺna pavialičvajecca. I vyšejzhadanyja suadnosiny koĺkasci pamiž pracujučymi i piensijanierami stanoviacca ŭsio boĺš nie na karysć pracujučych. Inšymi slovami, kali ŭčora na dziesiać pracujučych prychodzilasia piać piensijanieraŭ, sionnia šesć, a zaŭtra im treba budzie ŭžo zabiaspiečvać piensijami siemiarych, a to i vaśmiarych. A tut užo abo adsotak unioskaŭ u FSAN pavyšać, abo piensii pamianšać, abo pavyšać piensijny ŭzrost, kab zachavać razumnyja suadnosiny donaraŭ i recypijentaŭ fondu. Vybirajcie.

Sistema dziaržaŭnaha piensijnaha strachavannia Hiermanii, pieršaja ŭ sviecie, byla stvorana jašče ŭ kancy 19 stahoddzia. U 1891 hodzie pamier strachavych unioskaŭ sladaŭ toĺki 1,7% dachodu niamieckaha rabotnika, alie z rostam praciahlasci žyccia pastupova padvyšaŭsia i ciapier skladaje 18,6%. Dziakujučy vysokaj zaniatasci i dadatkovym datacyjam z biudžetu, hetaha chapaje na padtrymannie piensij na ŭzroŭni 48% ad siaredniaha zarobku. Adnak piensijonny ŭzrost znachodzicca ŭ pracesie pavyšennia z 65 da 67 hadoŭ, i ŭžo abmiarkoŭvajecca jaho daliejšy rost da 70 hadoŭ. Darečy, dadatkova da piensijnaha strachavannia niemcy placiać 14,6% na miedycynskaje strachavannie, 2,4% strachavannie pa biespracoŭi, 3,05% na strachavannie pa dohliadu — usiaho 38,65% ad zarabotnaj platy. (fota: Norbert Braun / Unsplash)

I tak, siaredniaja praciahlasć žyccia ŭ nas sapraŭdy vymušaje žadać liepšaha. Alie kali chtości, zniščajučy svaje piečań i liohkija, nabirajučy lišniuju vahu, abmiažoŭvajučy cikavasć da sportu prahliadam futboĺnych transliacyj, zdymaje z vas abaviazak zabiaspiečvać jaho starasć, možacie toĺki pavinšavać jaho i siabie z hetym vysakarodnym imknienniem chutčej na toj sviet. Toĺki z kožnym hodam usio boĺš liudziej biarucca za halavu — zapal da samarazburennia aktyŭna hubliaje papuliarnasć, tamu praciahlasć žyccia budzie i daliej pavialičvacca. A z joj daviadziecca pavyšać i piensijny ŭzrost. Inakš na piensii vy doŭha nie pražyviecie ŭžo banaĺna z-za niedachopu tych, chto vam na starasć moža skinucca.

III. Pierachod da nazapašvaĺnaj piensijnaj sistemy niepazbiežny, alie paralieĺna ŭsio roŭna zastaniecca nieabchodnasć zabiaspiečvać piensijanieraŭ za svoj košt

Niezadavolienyja ciapierašnim stanoviščam spraŭ rehuliarna ŭsklikajuć: «pakińcie unioski ŭ FSAN mnie — ja sam paklapačusia ab svajoj piensii». Usio byccam by lahična, bo za sorak hadoŭ piensijnych unioskaŭ calkam možna nazapasić prystojnuju sumu, asabliva z ulikam adsotkaŭ pa ŭkladach i dyvidendaŭ u vypadku ŭdalych inviestycyj. Zastajecca toĺki adna prabliema: a što rabić z 2,5 mln ciapierašnich piensijanieraŭ? Što rabić z tymi, chto ŭžo nieŭzabavie vychodzić na piensiju i paprostu nie paspieje zrabić dastojnyja nazapašvanni? Jany sumlienna zabiaspiečvali piensijami pradstaŭnikoŭ papiarednich pakalienniaŭ i zaraz majuć prava čakać analahičnaha klopatu ab sabie. I hetuju prabliemu nie vyrašyć nijakaje «my ž padatki placim, vuń niachaj čynoŭniki svaje vydatki skarociać».

Navat dlia žabrackich $250 u miesiac na 2,5 mln piensijanieraŭ spatrebicca $7,5 mlrd u hod. Dlia paraŭnannia, uvieś abjom dachodaŭ respublikanskaha biudžetu za 2021 hod sklaŭ kalia $10 mlrd.

Inšymi slovami, dlia zabiespiačennia piensij za košt biudžetnych srodkaŭ pryjšlosia b admovicca ad praktyčna ŭsich biudžetnych raschodaŭ uvohulie. Nie toĺki ad vojska, palicyi i dziaržaparata, alie i ad miedycyny, navuki, adukacyi, transparta i hetak daliej. Aĺbo zamiest admieny piensijnych unioskaŭ pavyšać padachodny, PDV i inšyja padatki. Nu ci kančatkova ŭrezać utrymannie piensijanieraŭ da ŭzroŭniu «na chlieb i vadu».

Adnak u budučyni nam sapraŭdy daviadziecca zbirać na svaju piensiju samastojna. Praz pahoršannie demahrafičnaj situacyi pierachod da nazapašvaĺnaj piensijnaj sistemy niepazbiežny. Alie zdziejsnić hety pierachod adnamomantna nie atrymajecca. I jakim by ni byŭ miechanizm piensijnaj reformy, jašče doŭha značnaja dolia zaroblienaha budzie isci na zabiespiačennie ciapierašnich piensijanieraŭ, tamu što abaviazacieĺstvy pierad imi nieabchodna vykanać. I navat praz dziesiacihoddzi, kali piensijnyja nazapašvanni stanuć standartam, paniaccie «sacyjaĺnaja piensija» ŭsio roŭna zastaniecca va ŭžytku. Kali nie praz strachavy fond, to niepasredna praz padatki nam daviadziecca zabiaspiečvać nieabchodnym minimumam tych, chto pa niejkich pryčynach nie zmoh naliežnym čynam paklapacicca ab ulasnaj starasci. I paralieĺna samastojna rabić usio, kab nie apynucca na ich miescy.

Piensijnaja sistema Šviecyi raniej taksama pracavala calkam pa strachavym pryncypie. Adnak u 1998 hodzie praz demahrafičny kryzis byla raspačata piensijnaja reforma — pastupovy pierachod da nazapašvaĺnaj piensijnaj sistemy. Sacyjaĺnaje strachavannie vyniesiena ŭ asobny fond, kudy idzie 12% zarabotnaj platy (baĺničnyja, biespracoŭje, mihrantaŭ i padtrymku naradžaĺnasci nichto nie admianiaŭ). A piensijnyja unioski zaraz dzieliacca na 16% «umoŭna-nazapašvaĺnyja» i 2,5% «piersanaĺnyja nazapašvanni». Umoŭna-nazapašvaĺnaja častka — heta pa fakcie toje ž finansavannie isnujučych piensijnych vyplat. Alie kali raniej kožny šviedski piensijanier atrymlivaŭ harantavana 60% siaredniestatystyčnaha zarobku ŭ krainie, to zaraz pamier asnoŭnaj piensii vyznačajecca šliacham dzialiennia ahuĺnaj vyplačanaj im u fond sumy (z ulikam indeksacyj) na statystyčna čakanuju praciahlasć žyccia. A «piersanaĺnyja nazapašvanni» — reaĺnyja hrošy va ŭpraŭlienni piensijnych fondaŭ, jakimi možna paslia svabodna rasparadžacca. Akramia taho, tym, chto atrymlivaje zanadta nizkuju nazapašanuju piensiju, vyplačvajecca niepasredna z biudžetu «harantavanaja piensija», jakaja skladaje krychu boĺš za dva pražytačnyja minimumy. Kali piensijanier žyŭ u Šviecyi mienš za 40 hadoŭ, za kožny niechapajučy hod pamier takoj piensii pamianšajecca na 1/40 častku.

IV. Va ŭsim vyšejvykladzienym niama nijakaj niespraviadlivasci

«Niespraviadliva!» zjaŭliajecca nieadjemnaj častkaj krytyki abaviazkovych unioskaŭ u FSAN. Sapraŭdy, šmat chto paslia nie atrymaje nazad u vyhliadzie piensij tuju sumu, što pieraličyli ŭ fond za hady pracoŭnaha stažu. Častka i zusim da hetaj piensii nie dažyvie. Alie padobnaje možna nazvać «padmanam» toĺki na prymityŭnym uzroŭni «baš na baš». A hramadstva ŭsio ž taki kirujecca ŭ pieršuju čarhu humannymi pryncypami klopatu nie toĺki asabista pra siabie, alie i pra tych, kamu patrebna padtrymka. Mienavita tamu ŭ razvitych krainach isnuje, napryklad, prahresiŭnaja škala padatkaabkladannia. I tyja, kamu «sacyjaĺnyja harantyi» ad dziaržavy naohul nie patrebnyja, placiać pa vyniku ŭ biudžet naadvarot boĺš vysoki adsotak svaich dachodaŭ. Nie dlia taho, kab samim atrymać niešta ŭzamien, a na karysć ŭsiaho hramadstva, častkaj jakoha zjaŭliajucca. Heta i nazyvajecca «sacyjaĺnaja spraviadlivasć».

Adnak nie dumajcie, što vam hetyja vydatki ŭvohulie nijak nie viartajucca. Za adukavanym humanizmam sacyjaĺnaj madeli sučasnaha cyvilizavanaha svietu kryjucca i calkam mierkantyĺnyja mierkavanni. Praktyka pakazala, što dlia ščascia mala być bahatym i zdarovym. Dlia narmaĺnaha žyccia treba, kab i tvaje susiedzi taksama nie byli žabrakami i chvorymi. Inakš nas čakaje šyroki spiektr prabliem: ad depresiŭnaha vyhliadu truščobaŭ niepasredna za plotam i da ahresiŭnych žycharoŭ truščob, jakija prahnuć adnavić tuju samuju spraviadlivasć. A jano vam treba?

* Zahaloŭnaje fota: Josh Appel / Unsplash


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać