Ci sapraŭdy revaliucyja ŭ Bielarusi zdzimajecca?

Litaraĺna z pieršych ža dzion pratestaŭ, jakija adbylisia ŭslied za prezidenckimi “vybarami” ŭ Bielarusi, pačalisia razmovy ab tym, što revaliucyja nie ŭdalasia, pratesty zhortvajucca i naohul usio daremna. Časam z horyčču, časam z nieprychavanaj zlaradnasciu, alie sutnasć adna — “usio stračana.” Ci sapraŭdy heta tak?

Pačniem z taho vopytu, na asnovie jakoha boĺšasć z nas ujaŭliaje sabie “ideaĺny” revaliucyjny praces. Navat klasičnyja stereatypnyja vobrazy “Majdana” i hetak zvanych “Kaliarovych revaliucyj” na samaj spravie hruntujucca na adnym ahuĺnym dlia ŭsich postsavieckich liudziej mifie — “Vialikim Kastryčniku” z usimi jaho atrybutami, usiebakova apietymi savieckaj prapahandaj. Chočam my taho ci nie, alie pry slovie “revaliucyja” nam ŭjaŭliajucca vuličnyja sutyknienni, barykady i šturmy uradavych budynkaŭ. I kab ad “sihnalu z Aŭrory” da “haniebnych uciokaŭ Kieranskaha” nie hubliać čas — chutka sabralisia pryhniečanyja, padnacisnuli i pieraviarnuli pryhniataĺnika.

Saviecki ahitacyjny plakat. Mastak: Uladzimir Kalienski, 1962

Pry hetym ihnarujucca nie toĺki ŭsie papiarednija i nastupnyja za hetym “kuĺminacyjnym momantam” padziei, alie i zastajecca ŭ vyniku za kadram revaliucyjnaja transfarmacyja samoha hramadstva, jakaja adbyvajecca zanadta chutka, kali paraŭnoŭvać z pavoĺnymi evaliucyjnymi pracesami, alie vieĺmi pavoĺna ŭ adnosinach da chutkaplynnaha “slaŭnaha Kastryčnika.” Hety niedahliad my zaraz i nazirajem: z adnaho boku liudzi aceńvajuć pospiechi ci niaŭdačy revaliucyi vykliučna pa zniešnich atrybutach — masavasci i napalie pratestaŭ, a z druhoha boku ŭtrymlivajučyja ŭladu kancentrujucca toĺki na supraćdziejanni vuličnym pratestam, hetak ža sama bačačy “revaliucyju” toĺki ŭ ich. Pry hetym u abodvuch vypadkach niedaaceńvajuć samaje važnaje — revaliucyju sviadomasci. Choć mienavita jana adroznivaje revaliucyjnyja pracesy ad banaĺnych vuličnych biesparadkaŭ i vyznačaje niepazbiežnasć zmieny epoch.

Asablivasci bielaruskaj nacyjanaĺnaj revaliucyi

U imknienni acanić situacyju taksama nieĺha zabyvać i pra “nacyjanaĺny kalaryt.” Tamu sprabavać ŭ jakasci revaliucyjnaj mierki ŭ adnosinach da Bielarusi vykarystać vopyt kirhizaŭ aĺbo ŭkraincaŭ — heta zusim niapraviĺna. Nie toĺki tamu, što ŭ nas u planie ŭdzielu apazicyi va ŭladzie, svabody SMI i roli silavikoŭ situacyja dalioka nie ŭkrainskaja, a chutčej analahičnaja Uschodniaj Jeŭropie časoŭ SSSR. U pieršuju čarhu varta pamiatać: bielarusy sapraŭdy “pamiarkoŭnyja” — my pryvykli siemdziesiat siem razoŭ admierać pierad tym, jak akuratna nadrezać, a potym jašče prybrać za saboj. I naša revaliucyja apryjory chutčej “sacyjaĺnaja” i “kuĺturnaja,” čym klasičnaje “paŭstannie pracoŭnaha klasa suprać pryhniataĺnikaŭ.” Tamu ŭ bielaruskaj revaliucyi chutčej za ŭsio nie budzie “kuĺminacyi” u jaje zvyklaj formie. Pa svaich zniešnich prajavach heta nie “vostrasiužetny bajavik,” a chutčej “seryjal pra partyzan” — z mnostvam epizodaŭ pra akcyi hramadzianskaha niepadparadkavannia, mudrahielistyja dyviersii, nastupy i adstuplienni, z pastajannaj zmienaj haloŭnych hierojaŭ i niečakanymi siužetnymi pavarotami, poŭny trahiedyj, alie pry hetym razviedzieny humaram, ironijaj, muzyčnymi numarami. Takaja revaliucyja moža aktyvizavacca i slabieć, mianiać formy prajavy i taktyki ŭzdziejannia. I chaj jana nie nastoĺki vidoviščnaja, jak klasičny “šturm Zimniaha,” alie značna boĺš strašnaja dlia tych, chto ŭ hetym “Zimnim” ŭmacavaŭsia, i značna boĺš efiektyŭnaja ŭ planie maštabaŭ i stupieni ŭdzielu nasieĺnictva krainy.

Fota: Vasiĺ Fiadosienka / Reuters

Alie samaje važnaje ciapier adbyvajecca ŭ samich bielarusach: taja samaja zhadanaja mnoj u pačatku revaliucyjnaja transfarmacyja svietaŭsprymannia, pierachod ad mientalitetu “radavoj abščyny” da mientalitetu hramadzianskaj supoĺnasci. U hetym planie, možna skazać, pieršym siezonam našaha revaliucyjnaha “sieryjala” stala epidemija COVID-19, jakaja padšturchnula hramadstva da samaarhanizacyi (pra što ja pisaŭ u toj čas). Tak što ciapierašnija padziei ŭ Bielarusi — heta nie prosta niejkaje “skiniem drennaha cara i abiarem dobraha, jaki nam usio pa-jeŭrapiejsku zrobić.”

Sam sychod Lukašenki faktyčna ŭžo zjaŭliajecca chutčej nie asnoŭnaj metaj revaliucyi, a niepazbiežnym pabočnym jaje vynikam.

Na pieršy plan vychodzić inšaje: liudzi vučacca samastojnasci i asabistaj inicyjatyvie, prymajuć na siabie adkaznasć biez ahliadki na jakich-niebudź “lideraŭ,” nia achviarujuć svabodaj dzielia sacyjalistyčnych padačkaŭ čarhovaha ščodraha na abiacanni palityka, a naadvarot achviarujuć zvyklym sytym žycciom dzielia svabody. Nie toĺki dlia siabie, alie dlia hramadstva calkam. Hramadzianie ŭsviedamliajuć važnasć palityki i ŭdzielu ŭ palityčnym žycci krainy, pačynajučy litaraĺna z svaich damoŭ, dvaroŭ, rajonaŭ. “Adzinaj krynicaj dziaržaŭnaj ulady i nośbitam suvierenitetu ŭ Respublicy Bielaruś zjaŭliajecca narod,” — hetaja fraza z Kanstytucyi narešcie atrymlivaje reaĺny sens.

Dadzienaja transfarmacyja hramadzianskaj i nacyjanaĺnaj sviadomasci jak raz zusim nie “zdzimajecca,” a toĺki nabiraje abaroty. Jaje ŭžo nijak nie spynić.

I adzin z vieĺmi važnych jaje eliemientaŭ — admova ad imknienniaŭ liohka i chutka damahčysia žadanaha. Bo mienavita na abiacanniach chutkaj “svietlaj budučyni” papulisty i manipuliujuć liudźmi. A za vieraj u chutki pospiech nieminuča nastaje chutkaje rasčaravannie. Alie jak ni paradaksaĺna, značna horšym varyjantam moža apynucca naadvarot liohkaje zdabyccio žadanaha. Bo pa-sapraŭdnamu acanić važnasć i značnasć čaho-niebudź možna toĺki ŭ tym vypadku, kali jano dastalasia praz surjoznyja namahanni. A praŭdzivy košt svabody i demakratyi nam zasvoić vieĺmi važna. Mahčyma, u 1994 hodzie ŭsio padalasia nazad mienavita tamu, što niezaliežnasć dalasia Bielarusi značna liahčej, čym Poĺščy ci Litvie. Nie acanili tady hety dar pa vartasci. Tak što nie treba zaraz čakać abaviazkova chutkaj pieramohi i apuskać ruki ad mahčymych pierspiektyŭ zaciažnoha supraćstajannia z novymi voplieskami i cišynioj, zmianienniem stratehij i napramkaŭ prykladannia sil — chaj liepš budzie adna doŭhaja revaliucyja, jakaja sapraŭdy zmianić u krainie ŭsio, čym čarada pieravarotaŭ z pustoha ŭ parožniaje.

* Zahaloŭnaje fota: Jaŭhien Malalietka / Bloomberg


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać