Paŭnočnaja aĺternatyva dlia razviccia Bielarusi

U Bielarusi liubiać nahadvać pra hieahrafičnaje razmiaščennie “u centry Jeŭropy.” Alie pry hetym ekanamična, kuĺturna i palityčna vybar čamuści stavicca toĺki pamiž Zachadam i Uschodam — ​​pamiž Poĺščaj i Rasijaj. Choć, zdavalasia b, pavinna być vidavočna, što taki nabor “aĺternatyŭ” nie toĺki zanadta abmiežavany, alie i ŭ abodvuch vypadkach pahražaje niemalymi prabliemami, što ŭžo bylo dakazana histaryčna.

Abiedzvie nacyi — paliaki i rasijanie — zaŭsiody imknulisia zajmać daminujučaje stanovišča i bielarusaŭ razhliadali ŭ liepšym vypadku ŭ ramkach “sfiery ŭplyvu,” a ŭ horšym — jak častku ŭlasnaha naroda. Tak nie lahičniej vyrašyć hetuju “dyliemu,” vybraŭšy ŭ jakasci palityčnaha, ekanamičnaha i kuĺturnaha aryjentyru nie “adno z dvuch,” a treci varyjant? Nie Zachad i nie Ŭschod, a Poŭnač. Tym boĺš Paŭnočnaja Jeŭropa — heta adnačasova i histaryčnyja vytoki “Rusi” (z šviedskaha Ruslagena), i tyja samyja jeŭrapiejskija kaštoŭnasci ŭ najboĺš “sacyjaĺna aryjentavanym” ich varyjancie.


Polacki kniaź Rahvalod (Ragnvald) i jaho dačka Rahnieda (Ragnhild).

Mnohija mohuć zapiarečyć, što Bielaruś ni hieahrafična, ni pa moŭnaj i nacyjanaĺnaj prykmiecie da Skandynavii dačyniennia nie maje. Tak, sapraŭdy, Bielaruś nie znachodzicca na Skandynaŭskim paŭvostravie. Alie i Danija, kali ŭžo na toje pajšlo, taksama hieahrafična da Skandynaŭskaha paŭvostrava dačyniennia nie maje, alie tym nie mienš zjaŭliajecca histaryčna častkaj Skandynavii. Z inšaha boku ŭ moŭnym i nacyjanaĺnym planie Finliandyja znachodzicca značna daliej ad šviedaŭ, narviežcaŭ i datčan, čym Bielaruś — bielarusy i skandynavy adnosiacca da indajeŭrapiejcaŭ, a voś finy zjaŭliajucca častkaj Uraĺskaj hienietyčnaj i moŭnaj siamji narodaŭ. Alie heta nie pieraškadžaje Finliandyi časciej za ŭsio ŭsprymacca jak častka Skandynavii. Kuĺturnaja i mientaĺnaja suviaź usio ž maje našmat boĺšaje značennie, čym moŭnaje i hienietyčnaje svajactva. Tyja ž paliaki i vienhry tamu prykladam. Da taho ž i mova ciapier va ŭsich jeŭrapiejcaŭ josć ahuĺnaja — anhlijskaja. I bielarusam jaje ŭ liubym vypadku asvoić treba.

I tak, Bielaruś nie maje pramoha vychadu da Baltyjskaha mora. Alie amaĺ palova terytoryi našaj krainy adnosicca da basiejna rek, jakija ŭ jaho ŭpadajuć — my možam vychodzić da Baltycy praz Nioman, Zachodniuju Dzvinu, Zachodni Buh i ŭsie reki, da ich naliežačyja. Dy i sami adliehlaści ŭ časy avijapieraliotaŭ — paniaccie vieĺmi adnosnaje, a 970 kilamietraŭ, jakija padzialiajuć Minsk i Stakhoĺm, abo 880 km da Chieĺsinki, pa sučasnych mierkach niaznačna boĺš, čym 720 kilamietraŭ adliehlasci pamiž Minskam i Maskvoj. Pry avijapieraliocie vy hetuju roznicu praktyčna nie zaŭvažycie.

Bielaruś i paŭnočnajeŭrapiejskija susiedzi na karcie Jeŭropy

Alie i havorka na samaj spravie naohul nie ab tym, kab pretendavać na “ličycca častkaj Skandynavii” — heta zusim absurdna i nie ŭjaŭliaje nijakaj karysci. Havorka pra toje, kab realizavać toj patencyjal kuĺturnych, ekanamičnych, palityčnych suviaziaŭ, jakija sklalisia za papiarednija stahoddzi, stać bližej da krain Paŭnočnaj Jeŭropy, pierajmajučy vieĺmi karysny dlia razviccia dziaržavy i naroda vopyt ad sapraŭdy blizkich bielarusam paŭnočnych susiedziaŭ. U nas ža na samaj spravie vieĺmi niamala ahuĺnaha.

Pačniem z nasieĺnictva. Poĺšča (38 mln), Ukraina (42 mln) i Rasija (144 mln) mohuć pachvalicca značna boĺšaj koĺkasciu žycharoŭ — roznica z Bielarussiu (9,5 mln) hruba ad 4 da 14 razoŭ. Dlia nas heta aznačaje apryjory nieraŭnavažnaje stanovišča “malieńkaha brata.” U toj ža čas Danija (5,6 mln), Narviehija (5,3 mln), Finliandyja (5,5 mln) i Šviecyja (10,1 mln) značna bližej da Bielarusi pa svaich maštabach. Pry hetym zjaŭliajecca sapraŭdy blizkim i vysoki ŭzrovień urbanizacyi ŭ spalučenni z nievialikimi “sieĺskimi” miastečkami, u jakich pražyvaje asnoŭnaja masa nasieĺnictva. Bielarusy, jak i skandynavy, addajuć pieravahu adzinocie i blizkasci da pryrody. I navat zjaŭliajučysia “haradskimi,” pa ladu žyccia zastajucca chutčej mienavita viaskovymi žycharami.

KrainaKoĺkasć nasieĺnictva (tys. čal.)
Šviecyja10319,6
Bielaruś9474,6
Danija5811,4
Finliandyja5522,9
Narviehija5328,2
Lietuva2790,3
Latvija1909,4
Estonija1324,8

Blizkaja bielarusam i pryroda Paŭnočnaj Jeŭropy. Viadoma, Bielaruś nie moža pachvalicca marskimi ŭzbiarežžami, alie nas abjadnoŭvaje bahaccie rek, azior i ihličnych liasoŭ, jakija pakryvajuć šyrokija raŭniny, a taksama padobnyja klimatyčnyja “zony marozaŭstojlivasci.” U abodvuch vypadkach sieĺskaja haspadarka zjaŭliajecca niaprostym zaniatkam, a zdabyča karysnych vykapniaŭ, akramia bahataj naftavymi i hazavymi radoviščami Narviehii, nie abiacaje “enierhietyčnaj niezaliežnasci.”

Typovyja pastaraĺnyja piejzažy Šviecyi. Fota Alex Kotomanov

I z punktu hliedžannia historyi dziaržaŭnaści ŭ bielarusaŭ z narodami Paŭnočnaj Jeŭropy taksama šmat ahuĺnaha. Žychary Skandynavii, ukliučajučy i finaŭ, značnuju častku svajoj historyi ŭvachodzili ŭ “Unii” pamiž saboj aĺbo z inšymi dziaržavami. A tyja ž finy z 1809 pa 1917 i naohul paspieli pabyć razam z bielarusami ŭ skladzie Rasijskaj Impieryi. Navat šviedy, jakija damahlisia niekali surjoznaj palityčnaj, ekanamičnaj i vajennaj vahi ŭ Jeŭropie, jašče z pačatku XVIII stahoddzia pakinuli svaje ambicyi ŭ minulym. U vyniku ŭ paŭnočnych narodaŭ schiĺnasć da “vialikadziaržaŭnaści,” vieĺmi ŭlascivaja paliakam i rasiejcam, nie vyjaŭlialasia nikoli, aĺbo ŭžo daŭno sastupila miesca ahuĺnamu imknienniu zachoŭvać niejtralitet i padtrymlivać družaliubnyja adnosiny z usimi krainami-partniorami biez jakich-niebudź palityčnych huĺniaŭ u “rehijanaĺnaje daminavannie.” Čym nie toje, što ŭ Bielarusi pryniata nazyvać “šmatviektarnaj palitykaj?”

Sapraŭdy hetak ža niamala ahuĺnaha ŭ kuĺturnym planie, na ŭzroŭni mientalitetu. Bielarusam blizkaja tradycyjnaja talierantnasć paŭnočnych narodaŭ, nieprymannie ksienafobii, relihijnaha dyktatu, vajaŭničaha nacyjanalizmu. Pa svajoj natury my spakojnyja, sciplyja i nie liubim vylučacca, što inšyja našy susiedzi nie vieĺmi razumiejuć i vidavočna nie padzialiajuć — dlia ciapierašnich “braterskich narodaŭ” bielarusy z-za hetaha chutčej ŭsprymajucca jak zamknionyja, pasiŭnyja, mliavyja “niebaraki.” U hetym planie chutčej mienavita paŭnočnyja narody zmohuć sapraŭdy zrazumieć bielarusaŭ i być “na adnoj chvali.”

Na samoj spravie, možna jašče doŭha šukać i pryvodzić u pryklad kuĺturnyja, ekanamičnyja i inšyja asablivasci, jakija zbližajuć bielarusaŭ sa skandynavami. Alie značna važniej na praktycy ŭziacca za ich razviccio i pamnažeńnie.

I dlia hetaha zusim niama nieabchodnasci ŭ jakich-niebudź palityčnych “unijach.” Zbližennie važna ŭ pieršuju čarhu pačać z samich siabie, sa zvyčajnaha bytavoha ŭzroŭniu razviccia hramadstva. Josć mnostva sfier žyccia, u jakich bielarusy mohuć vučycca na prykladzie ŭ pieršuju čarhu mienavita skandynavaŭ — adukacyja i vychavannie dziaciej, staŭliennie da pryrody, resursaŭ i adchodaŭ, moda, architektura, dyzajn i mnohaje inšaje, što mienavita ŭ skandynaŭskim varyjancie moža apynucca dlia bielarusaŭ značna bližejšym pa duchu, čym kuĺturnyja ŭplyvy z inšych napramkaŭ.

Pry hetym skandynaŭskija krainy — vieĺmi pavučaĺny pryklad dlia bielarusaŭ. Bo hetyja sciplyja pa nasieĺnictvu i terytoryi dziaržavy dasiahnuli takoha dabrabytu žycharoŭ, rozvitku ekanomiki, abjomaŭ dziaržbiudžetu i, adpaviedna, ŭzroŭniu razviccia sacyjaĺnaj sfiery, da jakich vieĺmi dalioka niekatorym z nieabsiažnych dziaržaŭ, jakija zvyklisia hliadzieć na Bielaruś pahardliva.

Skandynavija — heta pryklad dlia pierajmannia, jaki dakazvaje, što i Bielaruś pry svaich maštabach moža stać paspiachovaj dziaržavaj sa značnym ekanamičnym patencyjalam.

Alie samaja haloŭnaja pieravaha ŭ tym, što padobnaja “apora na Poŭnač” dasć Bielarusi ŭ tym liku i mahčymasć ŭstojlivaha razviccia suviaziaŭ z Zachadam i Uschodam na značna boĺš raŭnapraŭnaj asnovie. Pakinuŭšy sproby raŭniacca na ich, Bielaruś zmoža supracoŭničać i z Poĺščaj, i z Rasijaj, biez zališniaha “nacyjanaĺnaha” zbližennia, zachoŭvajučy svaju identyčnasć. A trymać dystancyju — heta taksama vieĺmi pa-skandynaŭski.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać