Liebiedź, Rak i Ščupak — viernasć idealam ci pryčyna parazy?

Adnym z jarkich eliemientaŭ mientaĺnaj spadčyny SSSR staŭ radykalizm jak standart. My vychavanyja na “revaliucyi,” baraćbie z “klasavym voraham” i astatnim “sviet hvaltu, zdziekaŭ my razburym.” Pa vypracavanaj zvyčcy my padzialiajem navakoĺnuju rečaisnasć na “pryhniataĺnikaŭ” i “pryhniečanych,” “pravych” i “lievych,” “idejnych” i “zdradnikaŭ.”

Nie dziŭna, što i našy ŭjaŭlienni ab demakratyi taksama boĺš padobnyja na tuju samuju “dyktaturu pralietaryjatu” — aporu na mierkavannie niejkaj “boĺšasci” (jak časciakom byvaje, prosta najboĺš aktyŭnaj mienšasci) z dadanaj da hetaha upeŭnienasciu, što astatnija pavinny zmirycca i prystasavacca. Toĺki voś na praktycy pryklad SSSR pakazaŭ, što kožny ŭ vyniku apyniaŭsia pa toj ci inšaj prykmiecie siarod zmiryŭšychsia, a asnoŭnaja masa nasieĺnictva pieratvarylasia ŭ prystasavaŭšychsia — “kudy ŭsie, tudy i ja” — liudziej biez asabistaha mierkavannia, asabistaj inicyjatyvy, asabistych ambicyj. Bo ŭ socyumie, dzie mierkavannie niejkaj abstraktnaj “boĺšasci” stavicca vyšej za asobu, indyviduaĺnasć sychodzić na druhi plan, zmianiajučysia na schavanuju niezadavolienasć, jakaja pastupova padryvaje nibyta “adzinstva” hramadstva.

Demanstracyja suprać DKNS ŭ Minsku, kaniec SSSR. Žnivień 1991

Koĺki takich ćmiejučych “padzieĺnikaŭ” nazapašana ŭ Bielarusi? U ich liku dalioka nie toĺki pytannie dziaržaŭnaj movy i nacyjanaĺnaj simvoliki, alie i kanflikty ŭ praktyčna liuboj sfiery žyccia hramadstva — zniešniej palitycy, relihii, adukacyi, siamiejnych adnosinach… Navat z nahody samoj nazvy nacyi — bielarusy, litviny, kryvičy? I ŭ kožnym z hetych pytanniaŭ supraćliehlyja baki namahajucca naviazać svajo mierkavannie i prymusić astatnich z im zmirycca — “i voś tady zažyviom i zakvitniejem.” Inšaje razhliadajecca jak haniebnaja zdrada idealam.

Teoryja huĺniaŭ

Isnuje šyrokaja halina prykladnoj matematyki, jakaja vyvučaje aptymaĺnyja stratehii pavodzinaŭ u kanfliktnych situacyjach — teoryja huĺniaŭ. Na samaj spravie, niahliedziačy na ​​”hullivuju” nazvu, jaje mietady na dadzieny momant niezamiennyja ŭ najšyrejšym spiektry prabliem. Praŭda, tak bylo nie zaŭsiody: choć karaniami teoryja huĺniaŭ sychodzić u XVIII stahoddzie, až da siaredziny minulaha stahoddzia ŭ jaje ramkach razhliadalisia toĺki antahanistyčnyja huĺni, dzie pieramoha adnaho boku kanfliktu niepazbiežna viala da parazy inšaha. Usio źmianilasia dziakujučy amierykanskamu matematyku Džonu Forbsu Nešu (1928–2015), jaki paslia staŭ za heta laŭreatam Nobielieŭskaj premii. U svaje razliki jon dadaŭ varyjanty, pry jakich vyjhryš adnaho boku kanfliktu zusim nie aznačaje projhryš inšaha.

U vyniku stratehija, jakaja ŭličvaje nie toĺki ŭlasnyja mety, alie i intaresy supiernika, akazvajecca značna boĺš vyhadnaja, čym klasičny rezuĺtat kanfliktu z biezumoŭnymi pieramožcam i pieramožanym.

Hetaja, zdavalasia b, prostaja i vidavočnaja vysnova, padmacavanaja matematyčnymi razlikami, adkryla dlia teoryi huĺniaŭ šyrokija mahčymasci praktyčnaha prymianiennia, surjozna pavialičyŭšy jaje značnasć i ŭ korani zmianiŭšy padychody da vyrašennia kanfliktnych situacyj u sučasnym sviecie. I biez “raŭnavahi pa Nešu” nie moža być ni sučasnaj ekanomiki, ni palityki, ni navat IT industryi, bo teoryja huĺniaŭ ŭžyvajecca ŭ tym liku i ŭ technalohijach štučnaha inteliektu.

Kaapieracyja jak niepazbiežnasć

Pakuĺ cyvilizavany sviet imkniecca da prymirennia i supracoŭnictva zamiest zatojenych kryŭd i vymatvaĺnaj varožasci, vučycca pavažać intaresy “mienšasciaŭ” i sychodzić ad antahanistyčnych supiarečnasciej, u našym hramadstvie varožasć naadvarot toĺki nabiraje abaroty. My pryvykli da taho, što “sacyjalizm — heta kali pralietaryi ababrali kapitalistaŭ,” što “demakratyja — heta kali boĺšasć vyrašyla za mienšasć.” Dy i naohul “chto nia z nami, toj suprać nas.”

Atrymlivajecca klasičnaje “Liebiedź, Rak i Ščupak,” dzie kožny ŭjaŭliaje siabie abaviazkova liebiedziem. Toĺki adny nakiroŭvajucca ŭ vyšyniu, druhija imknucca nazad, trecija šukajuć, dzie hlybiej.

Toĺki ž i dasiuĺ kaliosy jak stajali, tak stajać… My zanadta časta zabyvajemsia, što hetyja “kaliosy” u nas ahuĺnyja. I metaj pavinna być nie “ličyć siabie hanarlivym liebiedziem,” a damahčysia vyniku, što niemahčyma biez uliku intaresaŭ usich slajoŭ hramadstva. Bo sapraŭdy vyjhryšnymi zjaŭliajucca takija stratehii, pry jakich prajhraŭšych paprostu niama. A paražennie ŭ pravach častki hramadstva — heta paraza dlia hramadstva calkam. Da taho ž liubaja zatojenaja kryŭda — instrumient u rukach papulistaŭ-pravakataraŭ i faktyčna bomba zapavolienaha dziejannia. Liubaja iskra moža pryviesci ŭ vyniku da vybuchu.

Masavyja pratesty suprać rasavaj dyskryminacyi ŭ ZŠA, spravakavanyja hibielliu Džordža Flojda. Červień 2020

U tym liku i ŭ planie “revaliucyjnych” pačynanniaŭ: ŭsiakaja deklaracyja radykalizmu ŭ halinie moŭnaj, relihijnaj, mižnarodnaj i inšaj palityki niepazbiežna pryviadzie da raskolu, supracivu, sabatažu z boku toj častki hramadstva, čyje intaresy apynucca (ci buduć zdavacca) pad pahrozaj. A zakliki da masavych sudoŭ, liustracyj, vyhnannia i inšaj “rasplaty” toĺki sparodziać supraćliehluju radykaĺnuju apazicyju z tych, chto baicca trapić pad represiŭny aparat. U tym liku i vypadkova, jak heta časciakom i adbyvajecca. Z padobnaj stratehijaj my zatrymajemsia ŭ minulym naviečna.

Tamu zamiest praduziatasci i ŭzajemnych paprokaŭ patrebny dyjaloh sa spakojnym abmierkavanniem ahuĺnych vyhod ad vyrašennia naspielych prabliem.

U hramadstvie zaŭsiody buduć tyja, chto imkniecca nazad aĺbo šukaje, dzie hlybiej. Tak što para pierastupić praz resentymienty i vučycca ŭzajemarazumienniu, pavahie intaresaŭ inšych, kaapieracyi. Daviadziecca vybudoŭvać palityku tak, kab mety i mietady nie prymušali jakuju-niebudź častku hramadstva refliektorna supraćstajać im. Jak by niazvykla heta ni bylo, alie abarona pravoŭ roznych mienšasciaŭ, sastupki i kampramisy — heta ŭsio na samaj spravie nie “hlupstva,” nie “slabasć” i nie “zdrada,” a matematyčna abhruntavanaja stratehija, racyjanaĺnaja i dziejsnaja.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać