“Pajedziem pajadzim,” Adam Mickievič i tradycyi bielarusaŭ

Užo katory hod praciahvajecca “kryžovy pachod” na restaran “Pajedziem pajadzim” šerahu apazicyjnych aktyvistaŭ, jakija vyrašyli zrabić usio dzielia taho, kab susiedstva z Kurapatami bylo dlia zlapomnaj ustanovy prydarožnaha hramadskaha charčavannia jak maha boĺš dyskamfortnym.

Sumna, što ŭ restarataraŭ nie chapila ni taktu, kab vybrać pliacoŭku biez padobnaj žurbotnaj historyi, ni ŭmieranasci apietytaŭ, kab admovicca ad “hasciavych domikaŭ” i nie nabližacca ŭščyĺnuju da achoŭnaj zony, ni kreatyvu, kab nie nazyvać ŭstanovu hetak banaĺna i biestaktoŭna: “Pajedziem pajadzim.” Balazie, što abyjšlosia biez pieršapačatkovaj idei: “Buĺbaš Chol” — heta dakladna bylo b užo tataĺnaje dno.
Z inšaha boku sumna i toje, što abaroncy Kurapataŭ u zapalie bitvaŭ faktyčna pieratvarajuć mahiĺnyja jamy ŭ “akopy,” a mahiĺnyja kryžy — u “supraćvatnikavyja aharodžy.” Časam zdajecca, što Kurapaty dlia apazycyi ŭžo daŭno stali chutčej “manumientam tryumfu BNF i pieramozie nacyjanaĺnaj apazicyi nad SSSR,” bo pa sutnasci mienavita adtuĺ ŭ 1988 hodzie ŭsio i pačalosia.

Fota z mitynhu ŭ Kurapatach, dzie ŭpieršyniu ŭ najnoŭšaj historyi Bielarusi byŭ uzniaty BČB sciah, 19 červienia 1988 hoda

Alie tam pachavanyja tysiačy achviar nie prosta kamunizmu, alie idealahičnaj nieciarpimasci, palityčnaha dyktatu, niežadannia mirycca z “inšadumstvam.” Tamu calkam lahična bylo b na ich mahilach nie paŭtarać choć koĺki-niebudź padobnaha. A naadvarot šukać prymirennia. Aktyvisty calkam mahli b zrazumieć, što začynić i zniščyć hety restaran ŭžo naŭrad ci vyjdzie. I naohul navakolli Kurapataŭ ŭžo nikoli nie viarnuć navat da stanu 1988 hoda. Dy i nie treba — pra miortvych pamiatajuć, pakuĺ pobač josć žyvyja.

Nu a ŭladaĺniki restarana mahli b zrazumieć toje, što nijakaha “Pajedziem pajadzim” pobač z miescam masavych rasstrelaŭ NKUS być paprostu nie moža. I “zabaŭliaĺnaj ustanovy” tam užo dakladna nie atrymajecca. Treba mianiać farmat. Paprakajuć u tym, što “Restaran na mohilkach?”
Dyk u bielarusaŭ josć staražytnaja tradycyja “baliavać” na mohilkach, jakaja zjaŭliajecca liedź nie adnoj z najboĺš jarkich kuĺturnych asablivasciaŭ. Mienavita hetaj tradycyi Adam Mickievič prysviaciŭ svaju znakamituju paemu “Dziady.”

Hetaja nazva zvyčaju, da siońnia jašče isnujučaha ŭ prostym narodzie, u mnohich miascovasciach Litvy, Prusii i Kurliandyi, na paminkach pamierlych prodkaŭ abo baćkoŭ. U pazniejšyja časy chryscijanskaje duchavienstva i miascovyja ŭlady nieadnarazova namahalisia vykaranić abyčaj, pieramiašany z dziŭnymi dziejstvami i niaredka z pahanskimi abradami, adnak ža prosty narod sviatkuje dziady tajemna ŭ kaplicach abo apuscielych damach pablizu mohilak. Tam stavicca ahuĺnaja tryzna z roznych straŭ, piccia i pladoŭ, i vyklikajucca dušy pamierlych.

Adam Mickievič, paema “Dziady,” uryvak z pradmovy aŭtara.

I calkam lahična bylo b pierajmienavać restaran u DZIADY. Rebrendynh dlia restaranaŭ — sprava calkam zvyčajnaja. A etničny styĺ zaŭsiody aktuaĺny i nikoli nie vyjdzie z mody. Takaja ŭstanova mahla b być miescam, dzie možna nie prosta pajesci, alie i akunucca ŭ atmasfieru historyi i tradycyj bielarusaŭ, jakija zachavalisia ad pahanskich časoŭ i da ciapierašniaj epochi. Sapraŭdny turystyčny abjekt, pryvabny dlia “palomnikaŭ.” Možna bylo b zrabić matyvy i uryŭki z paemy Adama Mickieviča častkaj samoj idei restaranu. Dy i samoha Mickieviča dadatkova pamianuć bareĺjefam abo biustam.

A taksama kožny naviedvaĺnik zmoža i biez aktyvistaŭ daviedacca pra historyju Kurapataŭ, bo ekspazicyja mahla b stać častkaj interjeru ustanovy, a miemaryjaĺny kamień — častkaj jaho terytoryi. Dy choć by i kryž, kab naohul nie dakapacca.

Liudzi zmohuć pamianuć achviar represij, (liubych, ukliučajučy i chalakost), vojnaŭ, stychijnych biedstvaŭ i technahiennych katastrof (u tym liku i avaryi na ČAES) — u adpaviednyja dni tam mahli b prachodzić prysviečanyja hetamu padziei, dabračynnyja viačery (pa sutnasci svieckija padziei, ŭ tym liku i mižnarodnaha farmatu). Dy i prosta kožny zmoh by zajechać u liuby dzień nie prosta “pierakusić,” alie ŭspomnić svaich prodkaŭ. Nie toĺki va ŭstanoŭlienyja tradycyjaj paminaĺnyja dni, alie i prosta tak.

Varta nahadać, što i dlia apazicyjnaha ruchu Dziady taksama zjaŭliajucca znakavaj tradycyjaj. Bo mienavita šescie, jakoje nakiroŭvalasia ŭ Kurapaty na mitynh-rekvijem “Dziady” 30 kastryčnika 1988 hodu, žorstka razahnanaje silavikami, stala pačatkam aktyŭnaj baraćby za niezaliežnasć Bielarusi.

Komplieks “Pajedziem pajadzim,” fota relax.by

Na samaj spravie ŭžo i sama architektura hetaj ustanovy dosyć “zmročnaja” — calkam adpaviadaje padobnaj tematycy. Dy i nijakich šumnych zabavak tam nie moža i nie pavinna być navat banaĺna pa zakonie. A pryčapicca da restarana “Dziady” za susiedstva z Kurapatami bylo b sapraŭdy vieĺmi skladana. Kanflikt takim čynam možna zaviaršyć, a zaadno i stvaryć u horadzie jašče adno znakavaje miesca. Chaj i nie vieĺmi “zabaŭliaĺnaje,” alie ž narešcie nie abrazlivaje.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać