Eliektramabiĺ i mify pra jaho ekalahičnasć

Idei klopatu ab navakoĺnym asiaroddzi nabirajuć papuliarnasć, i liudzi ŭsio časciej robiać vybar na karysć ekalahična čystaha transpartu, ci to rovar, samakat abo eliektramabiĺ. Alie ŭ bližejšyja hady praz vysoki košt samich eliektrakaraŭ i skladanasciaŭ z padzaradkaj ich uladaĺnikam ŭsio-tki daviadziecca ciarpieć niazručnasci. Za ideju i za pryrodu. I voś tut u mnohich jakraz i ŭznikaje pytannie: a ci nie daremnyja hetyja pakuty?

Eliektramabiĺ stanovicca ŭsio boĺš papuliarnym. U 2020 hodzie prodažy eliektrakaraŭ u sviecie vyrasli na 5% u paraŭnanni z papiarednim hodam i sklali 3,1 mln mašyn (4,2% ad ahuĺnaha abjomu hlabaĺnaha rynku liehkavoha transpartu). I heta na fonie 18% padziennia aŭtamabiĺnaha rynku praz pandemiju. A toĺki ŭ pieršym paŭhoddzi 2021 hoda bylo pradadziena ŭžo 2,6 mln eliektramabiliaŭ — na 160% boĺš, čym za pieršuju palovu 2020 hoda. Tym časam aŭtakancerny i ŭrady šerahu krain užo zajavili ab spynienni prodažaŭ aŭtamabiliaŭ z ruchavikami ŭnutranaha zharannia da 2025–2030 hadoŭ. I ŭsio dzielia paliapšennia ekalahičnaj situacyi. Adnak i skieptykaŭ u dačynienni da dadzienych tendencyj dastatkova. I pretenzii da zajaŭlienaj «ekalahičnasci» eliektratranspartu na pieršy pohliad zdajucca calkam abhruntavanymi. Razhliedzim ich.

«Eliektramabili nie biasškodnyja, bo nie biasškodnaja sama vytvorčasć eliektryčnasci»

Hučyć calkam lahična, bo jakaja roznica, dzie spalić vykapniovaje paliva — u ruchaviku vašaj mašyny abo na eliektrastancyi? Toĺki voś roznica josć, i niemalaja. Pa-pieršaje, eliektrastancyja vendzić dzieści ŭ dziasiatkach ci sotniach kilamietraŭ ad vas, a vychlapnyja hazy na cieplavych eliektrastancyjach sychodziać praz vieličeznyja truby na sotni mietraŭ ad ziamli na razarvannie vyšynnym viatram. Aŭtamabili ž robiać svaju brudnuju spravu ŭ vas pad vaknom, niepasredna pad vašym nosam. Uspomnicie pra heta, hliedziačy na smiardziučuju vychlapnuju trubu prajazdžajučaha mima aŭtamabiliu. Bo dychajecie vy pa vyniku nie vykidami z eliektrastancyi, a vychlapnymi hazami haradskoha aŭtatranspartu. Napryklad, boĺš za 85% zabrudžvannia pavietra ŭ Minsku zabiaspiečvajuć nie MAZ, MTZ, MZKC, CEC-4 i inšyja pradpryjemstvy, razam uziatyja, a mienavita aŭtamabili.

Raspaŭsiudžanaja tema karykatur pra eliektramabiĺ, jakaja zusim nie ŭličvaje toj fakt, što zadušlivy smoh nad sučasnymi haradami stvarajecca zusim nie eliektrastancyjami. Namaliuj mastak nie adnu mašynu, a zahružanuju aŭtamahistraĺ i razmiasci eliektrastancyju dzieści dalioka na haryzoncie, krytykam eliektratranspartu bylo b užo zusim nie da smiechu.

Pa-druhoje, sučasnyja eliektrastancyi abstalioŭvajucca mahutnymi fiĺtrujučymi sistemami, jakija surjozna znižajuć škodnyja vykidy ŭ atmasfieru. Napryklad, pramyslovyja eliektryčnyja fiĺtry navat u dymie vieĺmi ekalahična nieprymaĺnaj vuhaĺnaj eliektrastancyi zdoĺnyja znizić utrymannie popielu z 60 da 0,4 hrama na kubamietr hazaŭ — u 150 razoŭ. A realizacyja technalohij hlybokaj ačystki i pierapracoŭki vychlapnych hazaŭ mahčymaja toĺki ŭ pramyslovych maštabach, alie nijak nie pad kapotam aŭtamabilia.

Eliektrastancyja Amager Bakke ŭ centry Kapienhahiena, Danija. Architekturnaje biuro: Bjarke Ingels Group. Pracuje na smiecci, spaĺvajučy 70 ton adchodaŭ u hadzinu, vyrabliaje da 63 miehavat eliektryčnasci i 157–247 miehavat ciapla. Taksama za hod z 400 tysiač ton smieccia atrymlivajecca da 10 tysiač ton mietalu i 100 tysiač ton popielu, jaki paslia vykarystoŭvajecca pry budaŭnictvie daroh. Dziakujučy sistemie fiĺtracyi vykidy aksidaŭ siery skaročanyja na 99,5%, a aksidaŭ azotu — prykladna na 90%. Kab pakazać biasškodnasć pradpryjemstva, na dachu zrabili harnalyžny kurort.

Pa-treciaje, nie varta zabyvać, što sama pa sabie vypracoŭka eliektraenierhii dalioka nie zaŭsiody aznačaje spaĺvannie vykapniovaha paliva. Napryklad, u JES za 2020 hod dolia vietru, sonca, rek i bijamasy ŭ vypracoŭcy eliektraenierhii sklala 38%, a vuhliu, nafty i hazu — 37%. Pry čym na pryrodny haz prypadaje 20%, a blakitnaje paliva ŭ planie vykidaŭ SO2 u atmasfieru nasamreč značna čysciejšaje za vuhaĺ i naftapradukty, nie kažučy ŭžo pra inšyja skladniki vychlapaŭ, u vypadku z pryrodnym hazam paprostu adsutnyja. U Bielarusi ž praktyčna ŭsia eliektraenierhija (a taksama aciapliennie i haračaje vodazabiespiačennie) vypracoŭvajecca mienavita eliektrastancyjami na pryrodnym hazie. I jaho dolia pavinna znizicca da 60% z uvodam u ekspluatacyju AES, dzie naohul vuhlievadarody nie spaĺvajuć. Svoj aŭtamabiĺ vy jašče ŭ teoryi mahli b pieraabstaliavać na pryrodny haz, alie voś pieraviesci jaho na ŭran dakladna nie zmožacie. Nie kažučy ŭžo pra viecier, sonca ci vadu. Inšymi slovami, navat z ulikam prykladna roŭnaha enierhietyčnaha KKD (kalia 25% u aŭtamabilia z RUZ suprać kalia 30% KKD eliektrastancyi i 95% KKD eliektraruchavika) ekalahičnyja pakazčyki vidavočna nie na baku nafty.

«Praz pierachod na eliektramabili pryjdziecca budavać novyja eliektrastancyi»

Viadoma, eliektryčnasci spatrebicca boĺš. Kab zrazumieć nakoĺki, davajcie pryblizna kanviertujem vydatki paliva ŭ enierhaspažyvannie eliektramabiliami. Zhodna sa statystykaj, u 2018 hodzie arhanizacyjami i nasieĺnictvam Bielarusi bylo spaliena 1,283 mln t. aŭtamabiĺnaha bienzinu i 3,028 mln t. dyzieĺnaha paliva — prykladna 1,71 mlrd litraŭ bienzinu i 3,56 mlrd litraŭ dyzielia. Davajcie voźmiem siaredni vydatak paliva ŭ 9 litraŭ na 100 km i paraŭnajem jaho z siarednim vydatkam u 19 kVt·h u eliektramabilia. Atrymlivajecca kalia 11,1 mlrd kVt·h na ŭvieś transpart. Takim čynam, kali ŭličyć, što vytvorčasć eliektraenierhii ŭ Bielarusi ŭ 2019 hodzie sklala 39,8 mlrd kVt·h, ciapierašnija abjomy vypracoŭki eliektraenierhii treba budzie narascić niedzie na čverć.

Alie davajcie ŭspomnim, što kožny viečar liudzi vykliučajuć pracoŭnaje abstaliavannie, razychodziacca pa chatach i nieŭzabavie kladucca spać, a enierhietyčnuju halinu nakryvaje prabliema rezkaha spadu enierhaspažyvannia. I kožnuju noč davodzicca spyniać celyja enierhabloki eliektrastancyj, bo nijakija ĺhotnyja načnyja taryfy nie dapamohuć prymusić čalavieka spažyvać eliektryčnasć u snie. A voś eliektramabili jakraz mienavita nočču i zaradžajucca. I tamu ich zjaŭliennie ŭ struktury enierhaspažyvannia dlia enierhietyčnaj haliny budzie zjaŭliacca nie prabliemaj, a naadvarot jaje rašenniem — zamiest nieabchodnasci budaŭnictva novych eliektrastancyj atrymlivajecca boĺš efiektyŭnaje vykarystannie isnujučych.

«Sama vytvorčasć i pierapracoŭka akumuliataraŭ škodnyja dlia pryrody»

Liubaja vytvorčasć škodnaja. U tym liku vytvorčasć i ŭtylizacyja svincova-kislotnych akumuliataraŭ, jakija znachodziacca pad kapotam kožnaha sučasnaha aŭtamabilia. A tyja, chto abvinavačvaje eliektramabili ŭ škodzie ad vytvorčasci lityj-ijonnych batarej, čamuści nie biaruć u razlik škodu ad vytvorčasci aŭtamabiĺnaha paliva, na što marnujecca boĺš za palovu ŭsioj nafty ŭ sviecie. Bo dlia taho, kab naniesci škodu sabie i navakoĺnamu asiaroddziu pry spaĺvanni bienzinu, treba spačatku nasviniačyć vykidami mietanu i inšych pabočnych praduktaŭ u chodzie naftazdabyčy, transparciroŭki i naftapierapracoŭki. Tak što my paraŭnoŭvajem vytvorčasć adnoj akumuliatarnaj batarei raz u dziesiać hadoŭ z vytvorčasciu ŭ siarednim kalia 15500 litraŭ paliva dlia kožnaha aŭtamabilia za toj ža pieryjad. Adzin akumuliatar suprać zdabyčy boĺš za 18 ton nafty i nastupnaj jaje pierapracoŭki ŭ 11,5 ton bienzinu.

Karta zabrudžvannia susvietnych akijanaŭ naftaj. Za košt admovy ad aŭtamabiĺnych ruchavikoŭ unutranaha zharannia atrymajecca skaracić zdabyču, transparciroŭku i pierapracoŭku nafty boĺš čym udvaja.

A zdabyča lityja dlia akumuliatarnych batarej — prosta pierahonka i ačystka solievaha rastvoru. Jaho radoviščy razmieščany ŭ pustyniach i salančakach pa ŭsim sviecie — ad Čyli i da Aŭstralii. Tesla dlia svaich patreb zdabyvaje lityj niepasredna ŭ štacie Nievada, dzie znachodzicca ich fabryka pa vytvorčasci samich batarej. I pry hetym Tesla praktyčna nie vykarystoŭvajuć u svaich akumuliatarach kobaĺt, karcinki zdabyčy jakoha na rudnikach Konha tak liubiać publikavać krytyki eliektratranspartu. Usio ž technalohii vytvorčasci ŭvieś čas razvivajucca ŭ bok skaračennia vykarystannia darahich i niebiaspiečnych materyjalaŭ. Dy i prabliema ŭtylizacyi na dadzieny momant zakliučajecca ŭ pieršuju čarhu ŭ maloj koĺkasci druhasnaj syraviny. Čym boĺš budzie adpracavanych batarej, tym boĺš vyhadny budzie praces ich pierapracoŭki. Inšymi slovami, čym boĺš budzie spisanych eliektramabiliaŭ, tym boĺš budzie pierapracoŭvacca batarej ad adpracavaŭšych svajo smartfonaŭ, naŭtbukaŭ i inšaj techniki.

Vynik

Niesumnienna, pakuĺ što asnoŭnaj pryčynaj nie kupić eliektramabiĺ zjaŭliajucca jaho košt i adsutnasć infrastruktury zaradnych stancyj. Alie siaredni košt batarei, pavodlie prahnozaŭ, za nastupnyja dziesiać hadoŭ panizicca sa $126 za adnu kVt·h abjomu da $58. Asabistaja zaradnaja stancyja — heta nie prabliema i ciapier, kali žyvieš u pryvatnym domie i vykarystoŭvaješ aŭtamabiĺ u haradskim režymie. Bo pa fakcie patrebna toĺki zvyčajnaja razietka. Tamu haradskija parkoŭki, krytyja parkinhi i prydamavyja terytoryi «prapampavać» u bližejšyja hady nie budzie nadta ciažka, bo abstaliavannie nie našmat skladaniej zvyčajnych asviatliaĺnych slupoŭ. Dlia dobraŭparadkavannia haradskoha asiaroddzia sistema načnych zaradak i naohul budzie faktaram uparadkavannia zachoŭvannia aŭtamabiliaŭ i vyratavanniem ad žadajučych pryparkavacca aby-dzie. A dabracca da parkinha dapamoža ekalahična čysty vielasipied.

Fota: myenergy

Reaĺnaj prabliemaj dlia eliektramabilia zastanucca toĺki pajezdki na daliokija adliehlasci. Alie mahutnyja zaradnyja stancyi ŭ ramkach prydarožnaha servisu nie prymusiać siabie doŭha čakać, bo dlia kafe ci kramy heta dobry sposab utrymać klijenta. Dy i eliektramabili na vadarodnych paliŭnych eliemientach taksama razvivajucca — budzie i aŭtazapraŭkam na što pieraprafiliavacca. Slovam usie vyšejpieraličanyja bytavyja prabliemy — heta toĺki časovyja ciažkasci.

I niachaj pakuĺ što nabyccio eliektramabilia akramia ekanomii na tannaj eliektryčnasci zamiest darahoha bienzinu abiacaje pieršapačatkovuju pieraplatu za akumuliatar, valtuzniu z zaradkami i surjoznaje abmiežavannie ŭ padarožžach, alie adčuvannie svajho ŭkladu ŭ zachavannie navakoĺnaha asiaroddzia — nie mif i nie samapadman. Viadoma, eliektramabili nie calkam biasškodnyja. Alie jany značna mienš škodnyja dlia pryrody, čym zvyčajnyja aŭtamabili. I za eliektramabiliami sapraŭdy budučynia.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać