Pra važnasć dobraha dyzajnu: para vučycca žyć pryhoža

Adna z samych zhubnych pamylak, jakija dastalisia nam u spadčynu ad savieckaha minulaha — heta tataĺnaja niedaacenka važnasci estetyčnaha skladnika navakoĺnaha asiaroddzia.

I heta niadziŭna, bo ŭ SSSR mastaki, dyzajniery, architektary i inšyja “papieramaraki” ŭ vačach budaŭnikoŭ kamunizmu byli liedź nie darmajedami. Sama ž tvorčaja aktyŭnasć, jakaja dasiahnula spačatku niebyvalaha roskvitu ŭ pieršaje dziesiacihoddzie paslia revaliucyi, u vyniku byla maksimaĺna abmiežavana i pastaŭliena pad žorstki kantroĺ na pradmiet adpaviednasci “idealahična viernym” standartam i adsutnasci “tliatvornaha ŭplyvu Zachadu.”

balkony SSSR
Minsk, typovaja budaŭničajai kuĺturnaja spadčyna SSSR, fota Alex Kolpikov

U boĺšasci sfier žycciadziejnasci krainy estetyka amaĺ zusim adsutničala. U pieršuju čarhu joj nie zastalosia miesca na zvyčajnym pabytovym uzroŭni — liudziej zmiascili ŭ industryjaĺna štampavany znaročysta biezhustoŭny siurrealizm sacyjalistyčnaha hieta, u jakim “styliaha” za svaje sproby nie być takim ža, jak usie, mamientaĺna stanaviŭsia abjektam kpinaŭ. Dy jašče i abjektam zajzdrasci, kali jamu heta ŭdavalasia. Bo navat za ŭbohim druhahatunkovym šyrspažyvam nieabchodna bylo paliavać, stajać u čerhach, vybivać praz znajomych. Vybirać vopratku, mebliu, addzielačnyja materyjaly i što zaŭhodna jašče paprostu nie bylo nijakaj mahčymasci — chapaj, što josć, a inšaha nie budzie. Zaviaršala karcinu suceĺnaja biezaĺternatyŭnaja “Treciaja vulica budaŭnikoŭ,” u jakoj sapraŭdy liohka bylo pierablytać horad. Tamu zamiest hustu ŭ liudziej u vyniku i razvilasia zvyčka ličyć, što ŭsio heta “ŭpryhožvaĺnictva” calkam nie važnaje. Navat horš: mnohija znajšli hetuju niedaestetyku pa-svojmu pryhožaj ci, pa mienšaj miery, “narmaĺnaj” — jany paprostu nie bačać nieabchodnasci zmienaŭ.

“My ad hetaha liepš žyć nie staniem”

Mienavita takoje mierkavannie časta ahučvajecca pry liubych razmovach pra toje, što nadyšoŭ čas savieckuju i postsavieckuju biezhustoŭščynu pierarabliać. Hetyja liudzi buduć z zadavaĺnienniem huliać pa utuĺnym vulačkam jeŭrapiejskich haradoŭ, zachapliacca dyzajnam adziennia, techniki i inšych pryvabnych “tavaraŭ narodnaha spažyvannia,” z sumam zajzdroscić zachodnim “žyvuć ža liudzi”… Alie raz za razam zvodzić usio da ŭzroŭniu zarobkaŭ, z jakich “jeŭrapiejskija kaštoŭnasci” na ich dumku pačynacca i pavinny, a ŭsiakija “ŭpryhožvaĺnictva” — sprava dziesiataja.

Bergen, Norway
Bierhien, Narviehija. Fota Spurwing Agency

Nie, nie i jašče raz nie. Heta zusim nie tak. Estetyčna vyvierany i technalahična pradumany vyhliad zjaŭliajecca asnovaj pospiechu ŭ zachodnim sviecie. Dyzajn pradukcyi dapamahaje jaje pradavać, bo nikomu nie patrebnyja ahidna vyhliadajučyja rečy, navat kali jany i jakasnyja. Dyzajn haradoŭ pryciahvaje turystaŭ i robić zručniej žyccio pastajannaha ich nasieĺnictva, što naŭprost stanoŭča adbivajecca na ekanomicy. Navat banaĺna nastroj liudziej niepasredna zaliežyć ad ich asiaroddzia, a sam nastroj surjozna ŭplyvaje i na pradukcyjnasć pracy, i na imkniennie žyć naohul. U dahliedžanych jeŭrapiejskich žylych kvartalach chočacca nia panyla isnavać, a mienavita žyć — maryć, imknucca, razvivacca, realizoŭvać svoj patencyjal i ambicyi.

Berlin, Germany
Bierlin, Hiermanija. fota Julian Schiemann

Narešcie, u maštabach krainy dyzajn vyznačaje imidž dziaržavy i naroda, uzrovień kuĺturnaha i estetyčnaha razviccia hramadstva. I ŭsio heta manietyzujecca niepasredna ŭ VUP, pracoŭnyja miescy, padatki, sacyjaĺnyja prahramy. Tak što ŭsio jak raz naadvarot: my staniem žyć liepš mienavita tady, kali pierastaniem žyć u estetyčna i erhanamična ahidnych umovach i atručvać imi siabie i svaich dziaciej, kali pačniem nadavać “karcincy” asablivuju uvahu.

“U susieda hetak ža zrobliena”

Sapraŭdy, boĺšaja častka liudziej va ŭsim sviecie prosta kapijujuć toje, jak pryniata rabić u ich miascovasci. Bo nie najmaje kožny švied dyzajniera, kab zrabić ramont u svajoj kvatery ci pierafarbavać dom. I da stylista nie idzie, kab dapamoh jamu abrać vopratku. Prosta robiać hetak ža, jak i astatnija.

Scandinavian interior
Typovy skandynaŭski “jeŭraramont”

Alie ŭ nas inšaja situacyja, i ŭ tyraž pajšli zusim žudasnyja ŭzory biezhustoŭščyny, jakija paharšajucca pry kožnym biazdumnym ich kapijavanni. Tamu ŭ našych umovach paprostu ni ŭ jakim razie nieĺha abapiracca na miascovy vopyt. I kapijavać varta mienavita toje, jak “u ich.” Jak by heta ni zdavalasia “dziŭna i niazvykla.” Hetym čalaviek nie toĺki pazbiehnie markotnaha “jak usie,” alie i stvoryć dlia inšych pazityŭny precedent dlia pierajmannia.

“Ja taksama tak mahu, prosta maliavać nie ŭmieju”

Žudasny zman — upeŭnienasć u tym, što ničoha “mudrahielistaha” u pracy dyzajniera niama, i jon chiba što “namaliavać” moža, a prydumać — z hetym liuby spravicca. Reaĺny absurd: liudzi nie vučać liekara, jak ich liačyć, nie vučać jurysta, jak abaraniać ich intaresy, alie voś dyzajniera buduć samazabyŭna pavučać, jak praviĺna.

Na samoj ža spravie dyzajn — heta šyrokaja voblasć viedaŭ, nazapašanaja za stahoddzi estetyčnaha razviccia čalaviectva, sa mnostvam zakanamiernasciaŭ pa suadnosinam i praporcyjam, tekstury i kalarystycy, stylistycy, erhanomicy, sa mnostvam jarkich tvorčych asob i znakavych tvarenniaŭ… Dobry dyzajnier valodaje hetymi viedami, a taksama niemalym ulasnym vopytam ich prymianiennia. I najmajučy jaho, zakazčyk, pa idei, placić za hetyja vopyt i viedy, a nie atrymlivaje ŭ rasparadžennie vykanaŭcu svaich dylietanckich fantazij. Tamu i niama sensu ekanomić pry vybary dyzajniera, i sapraŭdy josć sens pavučycca ŭ jaho, a nijak nie naadvarot.

Eskilstuna, Sweden
Budynak XVII stahoddzia, Eskiĺstuna, Šviecyja. Tak moža vyhliadać praktyčna liuby viaskovy dom u Bielarusi.

Viadoma, kožny maje prava być “troški mastakom.” I navat boĺš: kožny paprostu abaviazany vychoŭvać u sabie hust i klapacicca ab estetyčnym razvicci. Alie adnačasova heta nakladaje i surjoznuju adkaznasć za vynik. Bo mnohaje z taho vyrodlivaha, što vy vyrašycie “padaryć miru,” — niachaj heta budzie žudasny kolier fasada vašaha doma abo plot vakol jaho, niedarečna zašklionaja lodžyja ci niedarečy pieraroblieny pierapliot voknaŭ ŭ kvatery šmatpaviarchoŭki, hadkaja šyĺda kramy abo biezhustoŭny reklamny plakat — surjozna i nadoŭha sapsuje našu ahuĺnuju vizuaĺna usprymajemuju prastoru. I naadvarot: u silach kožnaha zrabić sviet vakol siabie choć trochi boĺš pryvabnym. Heta vieĺmi važna.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać