COVID-19 — ciažkaja chvaroba dlia demakratyi

Niepachisnasć pravoŭ čalavieka padčas ciapierašniaj pandemii raptam apynulasia pad pytanniem, a zamiest viery ŭ zdoĺnasć liudziej samastojna prymać abdumanyja rašenni my nazirajem abmiežavannie voli ŭ jakasci “efiektyŭnych mier.” Jak ža tak vyjšla, što liudzi, čyje prodki hatovyja byli za svabodu addać žyccio, zaraz “dzielia vašaj ža biaspieki” liohka pahadžajucca na sačennie, kantroĺ, chatni aryšt?

Davajcie vierniemsia ŭ nie vieĺmi addalienyja 1968–1970 hady — čas roskvitu ruchu chipi, zalatuju eru roka… i čas smiertanosnaj pandemii Hankonskaha hrypu. Hety virus, tady jašče novy, dzvumia chvaliami prakaciŭsia pa sviecie, zabraŭšy kalia miĺjona žycciaŭ. U adnych toĺki ZŠA koĺkasć achviar aceńvajecca ŭ 100.000 čalaviek, što ŭ našy dni, z ulikam ciapierašniaj koĺkasci i ŭzrostavaha profiliu nasieĺnictva, sklala b kalia 250.000 smierciaŭ. U Jeŭropie situacyja byla nie liepš. Napryklad, z-za uzroslaj smiarotnasci ŭ Bierlinie trupy prychodzilasia zachoŭvać u tuneliach mietro, ​​smiaciary byli vymušanyja pieraprafiliavacca ŭ trunary, a ahuĺnaja koĺkasć achviar epidemii ŭ Hiermanii (Uschodniaj i Zachodniaj) dasiahnula 60.000 čalaviek.

Alie liudziej nie zamknuli ŭ čatyroch scienach, nie zabaranili špacyravać u parkach, nie zakryli kafe i kinateatry, nie ŭstaliavali maksimaĺnuju dystancyju vydaliennia ad doma. I navat hrandyjozny fiestyvaĺ u Vudstoku, viadomy ciapier usim i kožnamu, prachodziŭ jakraz padčas piku druhoj chvali Hankonskaha hrypu. A srodki masavaj infarmacyi, rehuliarna infarmujučy ab pandemii, nia adsunuli na druhi plan usio inšaje, što adbyvalasia ŭ Sviecie — vajnu ŭ Vjetnamie, vysadku čalavieka na Miesiac, moladzievyja pratesty, baraćbu za hramadzianskija pravy, seksuaĺnuju revaliucyju…

Woodstock 1969
Fiestyvaĺ Woodstock, Žnivień 1969. Moladź paprostu ihnaravala virusnuju pahrozu

I nie, urady pry hetym zusim nie biazdziejničali. Prosta pradprymajemyja miery nie nasili palityčny charaktar, a tyčylisia ŭ pieršuju čarhu sistemy achovy zdaroŭja i pracy niepasredna z hrupaj ryzyki (achviarami Hankonskaha hrypu, jak heta adbyvajecca i zaraz, stanavilisia ŭ asnoŭnym liudzi starejšyja za 65 hadoŭ). Zakryccio miežaŭ, maštabnaja zamarozka dzielavoj aktyŭnasci, abmiežavannie pravoŭ pieramiaščennia i pavaĺny chatni aryšt — heta atrymaŭsia b užo «saclahier». Vybarščyki nie toĺki nie patrabavali ŭviadziennia takich mier, alie i vidavočna ŭčynili b masavyja pratesty ŭ vypadku namioku na padobnaje. Klopat pra abaronu svaich blizkich, praduchiliennie zaražennia i ŭ celym adkaznaje staŭliennie da pahrozy — liudzi calkam spraŭlialisia z hetym sami.

Ofisnyja pracaŭniki, Londan, Sniežań 1969

Zaraz ža toĺki niekatoryja krainy ŭstrymalisia ad režymu masavaha abmiežavannia voli svaich hramadzian, skancentravaŭšysia na padtrymcy miedycyny i mierach pa pavieličenni sacyjaĺnaj dystancyi. A voś sistemy tataĺnaha sačennia, abmiežavanni pa metach i miascinach prahulak i navat vydača propuskaŭ dlia vychadu na vulicu — heta ŭsio raptam z “žorstkaj palityki kamunistaŭ” stala normaj, spakojna ŭsprymajemaj hramadstvam.

I navat boĺš: napalochanyja infarmacyjnaj atakaj, šmatkroć adliustravanaj SMI i sacyjaĺnymi sietkami, liudzi sami moliać, kažučy cytataj z Bulhakava, “schavać u braniravanuju kamieru i prystavić ŭzbrojenuju achovu.”

U tym liku i ŭ Bielarusi, dzie zvyčajna pryniata narakać na “palicejski režym,” ucisk svabod i zališnie aktyŭnuju paternalisckuju roliu uladaŭ, raptam naadvarot pasypalisia abvinavačvanni hetych samych uladaŭ u “biazdziejnasci” — adsutnasci masavych karancinnych mier. Liudzi spalochalisia taho, što dziaržava ich “pakinula” — nie pasadzila pad chatni aryšt, nie ŭstaliavala strohi nahliad i nie zabiaspiečyla siadzieĺcaŭ pajkaj. Nia schavala ad pahrozy ŭ tuhim spavivanni, a pradastavila mahčymasć spraŭliacca samim.

Alie biada chutčej u tym, što ŭ Bielarusi jak raz zanadta šmat hetaj samaj dziaržaŭnaj apieki. Nie ŭ dadzieny momant, a voś užo nieŭzabavie try dziesiacihoddzi. U nas nie prosta “padtrymka biznesu ŭ ciažkim stanoviščy,” a dziesiatki bieznadziejnych pradpryjemstvaŭ pa ŭsioj krainie pastajanna na pramym ŭtrymanni ŭ dziaržavy dzielia zachavannia dziasiatkaŭ tysiač pracoŭnych miescaŭ. Plius pavaĺnaja datacyja na kamunaĺnyja pasluhi, kapiejkavy hramadski transpart, dziaržrehuliavannie koštaŭ na cely šerah “sacyjaĺna značnych” tavaraŭ… My byccam žyviem va ŭmovach pastajannaj “pandemii.” I padobnaja sistema ŭ vyniku nie toĺki pahlynaje amaĺ ŭsie voĺnyja resursy, alie i pahražaje poŭnaj atrafijaj zdoĺnasciaŭ hramadstva da samastojnasci, inicyjatyŭnasci, asabistaj adkaznasci, padtrymlivajučy hramadzianskuju sviadomasć u infantyĺnym stanie. Baćka i dzieci.

“Čarka — skvarka — chata z kraju?” — hrafici nieviadomaha aŭtara, Mahilioŭ, 2015

I zaraz naadvarot, dziakujučy dazvoĺna-pasiŭnaj pazicyi ŭladaŭ, zjavilasia mahčymasć prajavić inicyjatyvu, pazbavicca ad mientaĺnych kajdanoŭ “hipierapieki” i ŭziać na siabie adkaznasć za svoj lios i lios blizkich. I bielarusy na samaj spravie bliskuča z hetym spraŭliajucca, biez usialiakich ukazanniaŭ i rasparadženniaŭ. Liudzi nosiać maski, šyjuć ich i dorać tym, chto maje patrebu ŭ dapamozie. U hramadskich miescach, transparcie, na vulicach haradoŭ prykmietna pamienšylasia koĺkasć naroda — biez usialiakich palicejskich patrulioŭ i pahroz štrafami bielarusy sami pierajšli da režymu sacyjaĺnaj dystancyi. Zamiest razhublienasci, biazdziejnasci i pavaĺnaj spiekuliacyi z machliarstvam naadvarot valanciorskaja inicyjatyva, pramaja padtrymka z boku sacyjaĺna adkaznaha bizniesu, zbory srodkaŭ, dabračynnyja akcyi i hetak daliej.

Usio heta naturaĺnym čynam addaliaje nas ad Rasiei z jaje prymusovaj masavaj “samaizaliacyjej” i žorstkim kantroliem nad hramadzianami, nabližajučy bielarusaŭ da Šviecyi, čyja palityka baraćby z epidemijaj zasnavana na dobraachvotnych dziejanniach i apeliuje najpierš da strymanasci i adkaznasci hramadstva.

I nie, zusim nie varta skrušna rabić vysnovu “navošta nam takaja dziaržava, kali my ŭ vyniku sami pavinny spraŭliacca?!” Naadvarot, chopić užo z bielarusaŭ sacyjalistyčnaj madeli z jaje pavaĺnym “klopatam ab pracoŭnych.”

Nam jak raz nieabchodna takaja dziaržava, dzie my sami pavinny spraŭliacca, i jašče dapamahać tym, chto nie moža. Tamu što my — heta i jość dziaržava.

Dziaržava donaraŭ, a nie utrymancaŭ, bo ruchajučaj silaj narmaĺnaj krainy zjaŭliajucca mienavita inicyjatyŭnyja, adkaznyja, samadastatkovyja asoby, a nie pasiŭnyja, jakija zaliežać ad rasparadženniaŭ i datacyj. Nichto za nas ničoha ŭ našym žycci nie vyrašyć, i nichto nie pavinien za nas vyrašać. I naša zdoĺnasć, prava i abaviazak prymać samastojnyja rašenni, brać na siabie adkaznasć, dzialicca z tymi, chto maje patrebu ŭ dapamozie, prajaŭliać inicyjatyvu, nie čakajučy ŭkazanniaŭ “zvierchu” — heta jakraz i josć ŭmova taho, što hetaje “zvierchu” ŭ jaho ciapierašnim sacyjalistyčnym vyhliadzie atrafirujecca i advalicca za niepatrebnasciu. I potym nijakaha papulista z jaho salodkimi niazbytnymi abiacanniami liudzi nikoli nie abiaruć.

* U jakasci iliustracyi vykarystany kadr z fiĺma pra biezymiennaha zmahara z palitykami, jakija ŭzurpavali ŭladu ŭ krainie pad vyhliadam baraćby z epidemijaj smiarotnaha virusa.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać