Tak žyć nieĺha. Čamu nas vučyć pandemija karonavirusa?

tandem-x-visuals

Pakuĺ razharajucca haračyja sprečki pra reaĺny ŭzrovień smiarotnasci ad COVID-19, varta pryznać, što nastupstvy pandemii ŭ liubym vypadku buduć ciažkimi. I ŭ asnoŭnym nie z pryčyny samoha virusa, a praz najpoŭnuju niehatovasć čalaviectva da maštabnaj virusnaj pahrozy.

Jak ni paradaksaĺna, niahliedziačy na ​​mnostva najciažkich pandemij minulaha, a taksama cely šerah susvietna viadomych apakaliptyčnych blokbastaraŭ, zniatych za apošnija dziesiacihoddzi, liudzi tak i nie navučylisia razhliadać padobnyja pahrozy surjozna. U vyniku SARS-CoV-2 zastaŭ nas znianacku. I zaraz vieĺmi važna pierahliedzieć svajo staŭliennie da šmatlikich “zvyklych” eliemientaŭ paŭsiadzionnaha žyccia, bo za bušujučym ciapier virusam rana ci pozna rušyć uslied zaraza, značna boĺš padstupnaja i smiertanosnaja.

Urbanizacyja

Stahoddzi razviccia našaj cyvilizacyi prachodzili va ŭmovach “uščyĺniennia” nasieĺnictva vakol bujnych centraŭ vytvorčasci i abmienu tavaraŭ i pasluh. I čym boĺš razvivalasia cyvilizacyja, tym šyrej stanaviŭsia asartymient i abjomy spažyvannia, i tym bujniej stanavilisia haradskija ahlamieracyi i boĺš intensiŭnymi — transpartnyja znosiny pamiž imi.

Mienavita heta kaliści i sparadzila prabliemu maštabnych epidemij. Bo kali raniej smiarotnym mutacyjam virusaŭ bylo nakanavana znikać ŭ malieńkich adasoblienych pasieliščach, razviccio cyvilizacyi adkryla im šliach u “vialikaje žyccio” — ciapier chvaroby raspaŭsiudžvalisia pa handliovych šliachach i liohka zachoplivali adzin za adnym antyčnyja i siaredniaviečnyja miehapolisy, siejučy chaos i smierć.

Žylyja kvartaly Hankonha, fota Chromatograph

I voś nadyšlo XXI stahoddzie — dziakujučy sučasnym technalohijam liudziam u boĺšasci vypadkaŭ naohul niama nijakaj nieabchodnasci zbiracca tysiačami ŭ vieličeznych vytvorčych i ofisnych budynkach, pierapaŭniajučy bližejšyja žylyja zony i stvarajučy šaliony majatnikavy trafik “chata–praca–chata.” Alie my praciahvajem heta rabić. Zamiest sietki nievialikich ofisaŭ, razviccia teliepracy (addalienych pracoŭnych miescaŭ), sistem dastaŭki, šmatlikija kampanii addajuć pieravahu naadvarot kancentracyi pracoŭnaha piersanalu i klijentaŭ, a taksama imknucca ŭ miescy ich kancentracyi. Usio heta toĺki padhaniaje rost šmatpaviarchovych pieranasielienych čalaviejnikaŭ.

My vyvučyli bakteryi i virusy, raspracavali antybijotyki i vakcyny — i heta usialiala ŭ nas ilžyvuju ŭpeŭnienasć u svajoj abaronienasci.

Zaraz, nazirajučy spuscielyja miehapolisy, paralizavanuju pracu vytvorčych, handliovych i ofisnych centraŭ, para pryznać nieabchodnasć intensiŭnaj deurbanizacyi. Liubaja zališniaja kancentracyja nasieĺnictva pryvodzić da surjoznych ryzykaŭ jak dlia viadziennia bizniesu, tak i niepasredna dlia liudziej. Budučynia za maksimaĺna aŭtamatyzavanymi vytvorčasciami, nievialikimi ofisnymi budynkami i pracaj pa-za ofisaŭ, razvicciom kurjerskich sistem, utuĺnymi hramadskimi centrami niepasredna ŭ “spaĺnych” rajonach i nievialikich haradkach, zvarotnaj mihracyjaj nasieĺnictva z bujnych «sici». Štodzionnyja ciskaniny ŭ pierapoŭnienym transparcie i aŭtamabiĺnych korkach pavinny zastacca ŭ minulym. I hetyja pracesy, akramia inšych vyhod, aŭtamatyčna surjozna abmiažujuć mahčymasć raspaŭsiudžvannia virusnych zachvorvanniaŭ, a sacyjaĺna-ekanamičnaja aktyŭnasć budzie nadziejna abaroniena ad strat pry karancinnych mierapryjemstvach.

Ekalohija

My sami stvaryli dlia siabie vieĺmi niebiaspiečnaje asiaroddzie pražyvannia, zbytnaje faktarami, jakija niepasredna ŭplyvajuć jak na ŭznikniennie i razviccio chvarob, tak i na zdoĺnasć čalaviečaha arhanizma supraciŭliacca im. Heta zhubnaje sliedstva urbanizacyi, industryjalizacyi, a taksama rostu spažyvannia, zasluhoŭvaje asobnaj i asablivaj uvahi. Alie zamiest hetaha mnohija praciahvajuć smiajacca nad Hretaj Tunbierh i inšymi aktyvistami, jakim nibyta “rabić boĺš niama čaho.”

Prabliema nasamreč nie novaja. Za pliačyma ŭ čalaviectva ŭžo mnohija stahoddzi horkaha vopytu nastupstvaŭ zabrudžvannia ŭlasnaha asiaroddzia, bo liudzi jašče z časoŭ antyčnasci pamirali ad antysanitaryi i inšych pabočnych efiektaŭ “cyvilizacyi.” Alie ŭ sučasnym sviecie maštaby čynimaj škody stali planietarnymi, a ŭžo raspracavanyja i abmiežavana vykarystoŭvajemyja technalohii, jakija dazvaliajuć znizić nahruzku na pryrodu, časciakom zastajucca pa-za ŭvahaj prosta pa pryčynie pieravahi ekanamičnaj vyhady.

Smiarotnasć ad zabrudžvannia pavietra za 2017 hod, State of Global Air Report 2019

I voś zaraz my nazirajem za tym, jak virusnaja pnieŭmanija zniščaje liudziej u rehijonach, dzie čalavieku i sa zdarovymi liohkimi varta bylo b nasić masku. A ŭsia nadzieja dlia tych, chto zachvareŭ, u pieršuju čarhu na imunitet, dakladniej, jaho reštki. Tak ci nie varta narešcie pačać ŭsurjoz stavicca da zachavannia navakoĺnaha asiaroddzia i minimizacyi zhubnych nastupstvaŭ našaj žycciadziejnasci? Razdzieĺny zbor smieccia — nie “luchta,” rovareliektramabiĺ — nie “durnota,” adkaznaje staŭliennie da spažyvannia — nie “žlobstva.” Bo pryroda ŭ liubym vypadku ačyscicca — z čalaviectvam ci ŭžo biez jaho.

Miedycyna

Nie sakret, što asnoŭnaja pryčyna nieabchodnasci tataĺnaha karantynu — abmiežavany resurs miedycynskaj sistemy. Jak akazalasia, navat paraŭnaĺna nievialikaja u maštabach krainy koĺkasć ciažkachvorych “zvyš normy” zdoĺna vyklikać baĺničny kalaps.

Tut varta nahadać, jak u 2013 hodzie ekspierty Susvietnaha banka nastojliva rekamiendavali Bielarusi skaracić koĺkasć baĺnic i pajsci pa šliachu pieradavych krain, jakija robiać upor na ambulatornaje liačennie i prafilaktyčnyja miery pa papiaredžanni zachvorvanniaŭ. Sapraŭdy, z ekanamičnaha punktu hliedžannia i pry razliku na “siaredniuju nahruzku” heta dazvaliaje damahčysia aptymizacyi vydatkaŭ i pavyšennia jakasci miedycynskaha absluhoŭvannia. Dadamo da hetaha zrabiŭšujusia normaj adkrytuju kamiercyjalizacyju miedycyny, jakaja surjozna abmiažoŭvaje dostup da jaje, i atrymajem prosta halinu “sfiery pasluh,” aryjentujučujusia na balans popytu i prapanovy.

I hety padychod šmat u čym pryvioŭ da ciapierašniaj katastrofy, pahražajučaj stratami dlia ekanomiki, paraŭnaĺnymi z nastupstvami Susvietnaj vajny. Tak što ŭ budučyni, kab nie dapuscić paŭtarennia padobnaha, staŭliennie da miedycyny na ŭzroŭni dziaržavy pavinna stać takim ža surjoznym, jak da pytanniaŭ nacyjanaĺnaj abarony i dziaržaŭnaj biaspieki.

Tamu što infiekcyi — heta surjoznyja i biazlitasnyja ahresary, zdoĺnyja vieralomnym blickryham pastavić na kalieni navat samyja mahutnyja zvyšdziaržavy.

I bieskarysnymi stanuć vieličeznyja armiejskija zapasy na vypadak atamnaj vajny, kali nie budzie nacyjanaĺnych zapasaŭ banaĺnych miedycynskich respirataraŭ, antysieptykaŭ i inšaha nieabchodnaha na vypadak epidemii. I nie budzie nijakaha plionu ad kazačna darahich zniščaĺnikaŭ, tankaŭ i inšaha ŭĺtrasučasnaha ŭzbrajennia, kali kraina zekanomila na reanimacyjnych i baĺničnych stacyjanarach. I ŭ biespilotnikach i inšych srodkach dystancyjnaj vajny niama nijakaha sensu, kali da hetaha času nie razvitaja dystancyjnaja dyjahnostyka i miedycynskaja kansuĺtacyja, a čchajučyja i kašliajučyja nośbity virusaŭ vymušanyja niesci svaju chvarobu ŭ palikliniku, zaražajučy ŭsich na svaim šliachu. My nasamreč nie hatovyja da reaĺnaj vajny. Zusim.

Adukacyja

Poŭny praval. Važniejšy instrumient razviccia i samoha isnavannia čalaviečaj cyvilizacyi apynuŭsia zusim nieprystasavanym da paŭnavartasnaha funkcyjanavannia va ŭmovach surjoznaj epidemii. I heta ŭ stahoddzie niebyvalaha razviccia infarmacyjnych technalohij, teliekamunikacyjnych servisaŭ i inšych “kasmičnych chutkasciaŭ i techničnaha prahresu.” Tak užo daŭno nie pavinna być jakoj-niebudź škody dlia navučaĺnaha pracesu ad taho, što ŭ školie abviascili karancin ci navat prosta vučań zachvareŭ i nie zmoh asabista prysutničać u klasie!

Zamiest hetaha my majem dziŭnuju karcinu: z XIX stahoddzia sistema adukacyi nie zviedala asablivych zmianienniaŭ — doška, krejda, party i škoĺnyja rancy z kilahramami knih, sšytkaŭ i piśmovych prylad. A ŭspyška hrypu ci prosta ciažkija mieteaŭmovy — vymušanyja kanikuly.

Klasny pakoj, 1901 hod (Ženieva, štat New York, USA), Geneva Historical Society

Viadoma, važnasć pramoha ŭzajemadziejannia nastaŭnika z vučniami i kaliektyŭnaj pracy niedaaceńvać nieĺha, i školy nieĺha calkam pieravodzić u anlajn. Alie ŭ vučniaŭ pa mnostvu padstaŭ, a nie toĺki z-za epidemii, moža być abmiežavanaja mahčymasć naviedvannia zaniatkaŭ. A heta značyć, što pavinna być opcyja paŭnavartasnaha dystancyjnaha dostupu da adukacyi — z interaktyŭnymi navučaĺnymi materyjalami, onlajn liekcyjami i sieminarami, sistemaj pravierki viedaŭ, jakaja aceńvaje mienavita viedy i zdoĺnasć imi karystacca, a nie dakladnasć zavučvannia (aĺbo spisvannia) farmuliovak.

Sacyjaĺnaja dystancyja

Pandemija COVID-19 pakazala, nakoĺki čalaviectva nie ŭsviedamliaje zmienaŭ, jakija adbylisia za apošniaje stahoddzie, — liudzi stali adzin da adnaho bližej, čym kali-niebudź. I havorka nie toĺki ab hlabaĺnaj kuĺturnaj i infarmacyjnaj prastory, razvicci kamunikacyjnych technalohij i inšym, scirajučym isnavaŭšyja raniej miažy. Sutnasć u tym, što adliehlasć pamiž haradami, krainami, kantynientami stala značna mienšaj, čym pryvykli ŭsprymać našy pradziedy — ad Minska da Šanchaja zaraz možna dabracca chutčej i prasciej, čym raniej, napryklad, da Kijeva. I koĺkasć liudziej, jakija štodnia pieraadoĺvajuć tysiačy kilamietraŭ litaraĺna za ličanyja hadziny, nie idzie ni ŭ jakoje paraŭnannie z pačatkam XX stahoddzia.

Susvietnaja sietka rehuliarnych pasažyrskich avijarejsaŭ

Sapraŭdy hetak ža chutkasć i maštaby raspaŭsiudžvannia liubych chvarobatvornych virusaŭ i bakteryj ciapier užo zusim inšyja. Alie liudzi praciahvajuć naiŭna mierkavać, što ich zvyklaje asiaroddzie — heta “svaje,” i nijakaj niebiaspieki pa hetaj pryčynie pradstaŭliać nie mohuć. Nie. Heta boĺš nie tak. My boĺš nie žyviem u izaliavanych vioskach, dzie “čužyja” zjaŭliajucca zredku i prajezdam. I tamu nieĺha praciahvać z toj ža biesturbotnasciu “čapać” adzin adnaho za daloni i ŭ abdymkach, pakidać mazki sliny na ščokach, pliavat́ na ziamliu i hetak daliej. Para navučycca achoŭvać svaju asabistuju prastoru i pavažać čužuju. Nie toĺki na čas pandemii, alie zaŭsiody. Paklony, kniksieny i revieransy buduć vieĺmi darečy.

Siaredniaviečnaje mysliennie

Sumna ŭsviedamliać, što čalaviectva šmat u čym tak i zastalosia ŭ palonie ŭ prymityŭnych zababonaŭ, statkavych reflieksaŭ, niazdoĺnasci krytyčna ŭsprymać infarmacyju i lahična jaje asensoŭvać. Liudzi, što zniščajuć 5G kamunikacyjnaje abstaliavannie, tamu što niechta abvinavaciŭ sotavuju suviaź u raspaŭsiudzie chvaroby, — ciažka ŭjavić, što takoje adbyvajecca ŭ XXI stahoddzi. Sapraŭdy hetak ža i naiŭnaja viera ŭ “cudadziejnyja” recepty usialiakich šarlatanaŭ, natoŭpy liudziej, jakija malilisia ŭ chramach nasupierak niebiaspieki zarazicca, liudzi, jakija surjozna abmiarkoŭvajuć škodu ad pryščepak… Niaŭžo spatrebicca epidemija značna boĺš vialikich maštabaŭ, kab čalaviectva narešcie pastaliela?

I tak, sliapaja viera ŭ “ciapier na miesiac–druhi schavajemsia na karantynie, a chvaroba budzie nas šukać i nia znojdzie, i budziem žyć potym jak raniej” — heta taksama ŭzor dziciačaj naiŭnasci. Karancin moža toĺki zapavolić raspaŭsiudžvannie chvaroby, alie rasplacicca za jaho pryjdziecca Susvietnym holadam, biednasciu, rostam zlačynnasci. I virusnaja pahroza nie zniknie — SARS-CoV-2 zastaniecca ŭ chvarobatvornaj abojmie nazaŭždy (jak zastaŭsia toj ža sviny hryp), a z časam da jaho dadaducca i inšyja infiekcyi, u tym liku i značna boĺš niebiaspiečnyja. Tamu važna zrabić vysnovy z taho, što adbylosia, i być hatovymi da novych vyklikaŭ.


Dalučajciesia da kamientaroŭ na Facebook i VK, a taksama da navin ab sviežych publikacyjach u Telegram. Pračytali sami — padzialiciesia z inšymi:

Prakamientavać